# Te same ulgi i przywileje dla wszystkich kościołów i wyznań

> Petycja Fundacji Dobre Państwo. Strona: https://dobrepanstwo.org/petycje/kilka-ustaw-nieruchomosci
> Licencja: CC BY 4.0. Cytowanie: Fundacja Dobre Państwo, „Te same ulgi i przywileje dla wszystkich kościołów i wyznań”, dobrepanstwo.org.

Petycja postuluje zmianę ośmiu ustaw, m.in. o gospodarce nieruchomościami, zbiórkach publicznych, podatku dochodowym od osób prawnych i podatkach lokalnych, tak by przywileje wyznaniowe obejmowały jednolicie osoby prawne wszystkich kościołów i związków wyznaniowych. Fundacja argumentuje, że obecne przepisy są niejednoznaczne i faworyzują największe wspólnoty, co narusza konstytucyjną zasadę równouprawnienia. Dotyczy to zwłaszcza mniejszych wspólnot religijnych.

- Temat: Państwo a Kościół
- Czego dotyczy: Ustawa o gospodarce nieruchomościami i siedem innych ustaw
- Do kogo: Sejm, Senat, Prezydent RP
- Stan: Komisja Sejmu nie uwzględniła żądania (8 maja 2025)

## Gdzie trafiła i co się stało

- 19 marca 2024, Sejm, BKSP-155-X-145/24: Komisja do Spraw Petycji: nie uwzględniła żądania (źródło: sejm.gov.pl, odczyt 10.10.2026)
- 19 marca 2024, Senat, P11-45/24: Komisja Petycji Senatu nie podjęła dalszych prac (postulat nieuwzględniony) (źródło: senat.gov.pl, odczyt 10.10.2026)
- 20 września 2024, Prezydent RP: Prezydent nie prowadzi rejestru petycji; odpowiedzi nie odnotowano (źródło: rejestr Fundacji (data prezentaty))
- 1 stycznia 2025, Senat: wysłane według rejestru Fundacji; w rejestrze Senatu brak numeru (źródło: rejestr Fundacji)
- 3 stycznia 2025, Prezydent RP: Prezydent nie prowadzi rejestru petycji; odpowiedzi nie odnotowano (źródło: rejestr Fundacji (data prezentaty))
- 3 stycznia 2025, Sejm, BKSP-155-X-385/25: Komisja do Spraw Petycji: nie uwzględniła żądania (źródło: sejm.gov.pl, odczyt 10.10.2026)

## Pełny tekst petycji

**PETYCJA**

Na podstawie art. 63 Konstytucji RP i art. 2 ust.3 ustawy o petycjach wnosimy petycję o podjęcie działań w celu wniesienia pod obrady Sejmu RP projektu ustawy o zmianie następujących ustaw:

1.  ustawy o zmianie ustawy z dnia 21 sierpnia 1997 roku o gospodarce nieruchomościami (t.j: Dz.U.2023.344 z późn. zm.) i to poprzez nadanie art. 68 ust. 1 pkt 6 oraz art.109 ust. 3 pkt 2 następującego brzmienia:

> *„Art. 68.*
>
> *1.(…)*
>
> *6) **osobom prawnym i jednostkom organizacyjnym działającym na podstawie przepisów o stosunku Państwa do Kościoła Katolickiego w Rzeczypospolitej Polskiej, o stosunku Państwa do innych kościołów i związków wyznaniowych oraz o gwarancjach wolności sumienia i wyznania**, na cele działalności sakralnej;”*
>
> *„Art. 109.*
>
> *(…)*
>
> *3. (…)*
>
> *2) sprzedaż nieruchomości lub prawa użytkowania wieczystego następuje **między osobami prawnymi i jednostkami organizacyjnymi tego samego kościoła lub związku wyznaniowego działającym na podstawie przepisów o stosunku Państwa do Kościoła Katolickiego w Rzeczypospolitej Polskiej, o stosunku Państwa do innych kościołów i związków wyznaniowych oraz o gwarancjach wolności sumienia i wyznania**;”*

2.  ustawy o zmianie ustawy z dnia 14 marca 2014 r. o zasadach prowadzenia zbiórek publicznych (t.j. Dz. U. z 2020 r. poz. 1672), i to poprzez nadanie art.2 pkt 1 następującego brzmienia

> *„Art. 2. Zbiórką publiczną nie jest zbieranie ofiar w gotówce lub w naturze:*
>
> *1)**prowadzone przez osoby prawne i jednostki organizacyjne działające na podstawie [przepisów](https://sip.lex.pl/#/search-hypertext/17030487_art(3)_2?pit=2024-03-15) o stosunku Państwa do Kościoła Katolickiego w Rzeczypospolitej Polskiej, o stosunku Państwa do innych kościołów i związków wyznaniowych oraz o gwarancjach wolności sumienia i wyznania** na cele religijne, na działalność charytatywno-opiekuńczą, naukową, oświatową i wychowawczą oraz na utrzymanie duchownych i członków zakonów, jeżeli odbywa się w obrębie terenów kościelnych, kaplic oraz w miejscach i okolicznościach zwyczajowo przyjętych w danej okolicy i w sposób tradycyjnie ustalony;”*

3.  ustawy o zmianie ustawy z dnia 13 października 1998 r. o systemie ubezpieczeń społecznych (t.j. Dz. U. z 2023 r. poz. 1230 z późn. zm.), i to poprzez nadanie art.8 ust. 13 następującego brzmienia:

> *„Art. 8.*
>
> *(…)*
>
> *13. Za **duchownego uważa się osoby ustanowione według przepisów prawa wewnętrznego osób prawne i jednostek organizacyjnych działające na podstawie [przepisów](https://sip.lex.pl/#/search-hypertext/17030487_art(3)_2?pit=2024-03-15) o stosunku Państwa do Kościoła Katolickiego w Rzeczypospolitej Polskiej, o stosunku Państwa do innych kościołów i związków wyznaniowych oraz o gwarancjach wolności sumienia**, a także członków zakonów męskich i żeńskich Kościoła Katolickiego, innych kościołów i związków wyznaniowych, z wyjątkiem alumnów seminariów duchownych, nowicjuszów, postulantów i juniorystów, którzy nie ukończyli 25. roku życia.”*

4.  ustawy o zmianie ustawy z dnia 15 lutego 1992 r. o podatku dochodowym od osób prawnych (t.j. Dz. U. z 2023 r. poz. 2805 z późn. zm.), i to poprzez nadanie art.17 ust. 1 pkt 4a oraz 4b następującego brzmienia:

> *„Art. 17.*
>
> *1.*
>
> *(…)*
>
> *4a) dochody osób prawnych **działających na podstawie [przepisów](https://sip.lex.pl/#/search-hypertext/17030487_art(3)_2?pit=2024-03-15) o stosunku Państwa do Kościoła Katolickiego w Rzeczypospolitej Polskiej, o stosunku Państwa do innych kościołów i związków wyznaniowych oraz o gwarancjach wolności sumienia i wyznania**:*
>
> *a) z niegospodarczej działalności statutowej; w tym zakresie osoby prawne **działające na podstawie [przepisów](https://sip.lex.pl/#/search-hypertext/17030487_art(3)_2?pit=2024-03-15) o stosunku Państwa do Kościoła Katolickiego w Rzeczypospolitej Polskiej, o stosunku Państwa do innych kościołów i związków wyznaniowych oraz o gwarancjach wolności sumienia i wyznania** nie mają obowiązku prowadzenia dokumentacji wymaganej przez przepisy [Ordynacji podatkowej](https://sip.lex.pl/#/document/16799056?cm=DOCUMENT),*
>
> *b) z pozostałej działalności - w części przeznaczonej na cele: kultu religijnego, oświatowo-wychowawcze, naukowe, kulturalne, charytatywno-opiekuńcze oraz na konserwację zabytków, prowadzenie punktów katechetycznych, inwestycje sakralne w zakresie: budowy, rozbudowy i odbudowy kościołów oraz kaplic, adaptację innych budynków na cele sakralne, a także innych inwestycji przeznaczonych na punkty katechetyczne i zakłady charytatywno-opiekuńcze;*
>
> *4b) dochody spółek, których jedynymi udziałowcami (akcjonariuszami) są osoby prawne **działające na podstawie [przepisów](https://sip.lex.pl/#/search-hypertext/17030487_art(3)_2?pit=2024-03-15) o stosunku Państwa do Kościoła Katolickiego w Rzeczypospolitej Polskiej, o stosunku Państwa do innych kościołów i związków wyznaniowych oraz o gwarancjach wolności sumienia i wyznania** - w części przeznaczonej na cele wymienione w pkt 4a lit. b;”*

5.  ustawy z dnia 17 maja 1989 r. o gwarancjach wolności sumienia i wyznania (t.j. Dz. U. z 2023 r. poz. 265), która to zmiana polegać by miała na nadaniu przepisowi art. 13 ust. 6 Ustawy następującego brzmienia:

> *„Art. 13.*
>
> *(…)*
>
> *6. Osoby prawne kościołów i innych związków wyznaniowych są **zwolnione od podatku od nieruchomości w zakresie określonym w ustawie o podatkach i opłatach lokalnych**.”*

6.  ustawy o zmianie ustawy z dnia 12 stycznia 1991 r. o podatkach i opłatach lokalnych (t.j. Dz. U. z 2023 r. poz. 70 z późn. zm.), i to poprzez nadanie art.1b następującego brzmienia:

> ***„**Art. 1b.*
>
> *1. Osoby prawne **działające na podstawie [przepisów](https://sip.lex.pl/#/search-hypertext/17030487_art(3)_2?pit=2024-03-15) o stosunku Państwa do Kościoła Katolickiego w Rzeczypospolitej Polskiej, o stosunku Państwa do innych kościołów i związków wyznaniowych oraz o gwarancjach wolności sumienia i wyznania** są zwolnione od podatku od nieruchomości lub ich części, stanowiących własność tych osób lub używanych przez nie na podstawie innego tytułu prawnego na cele niemieszkalne, z wyjątkiem części zajmowanej na wykonywanie działalności gospodarczej.*
>
> *2. Zwolnienie od opodatkowania podatkiem od nieruchomości obejmuje nieruchomości lub ich części przeznaczone na cele mieszkalne na zasadach określonych w ustawie **o stosunku Państwa do Kościoła Katolickiego w Rzeczypospolitej Polskiej oraz w ustawie o stosunku Państwa do innych kościołów i związków wyznaniowych, a także wtedy, gdy nieruchomości lub ich części:***
>
> *1) są wpisane do rejestru zabytków;*
>
> *2) służą jako internaty przy szkołach i jednostkach formacyjnych duchownych,*
>
> *3) znajdują się w budynkach stanowiących siedzibę osób wchodzących do kierowniczych organów wykonawczych osób prawnych działających na podstawie ustawy o gwarancjach wolności sumienia i wyznania.”*

7.  ustawy o zmianie ustawy z dnia 16 listopada 2006 r. o opłacie skarbowej (t.j. Dz. U. z 2023 r. poz. 2111), i to poprzez nadanie art. 7 pkt 4 następującego brzmienia:

> *„Art. 7. Zwalnia się od opłaty skarbowej:*
>
> *(…)*
>
> *4) organizacje pożytku publicznego oraz **osoby prawne i jednostki organizacyjne działające na podstawie [przepisów](https://sip.lex.pl/#/search-hypertext/17030487_art(3)_2?pit=2024-03-15) o stosunku Państwa do Kościoła Katolickiego w Rzeczypospolitej Polskiej, o stosunku Państwa do innych kościołów i związków wyznaniowych oraz o gwarancjach wolności sumienia i wyznania**, jeżeli dokonują zgłoszenia lub składają wniosek o dokonanie czynności urzędowej albo wniosek o wydanie zaświadczenia lub zezwolenia - wyłącznie w związku z nieodpłatną działalnością pożytku publicznego w rozumieniu [przepisów](https://sip.lex.pl/#/search-hypertext/17316423_art(7)_2?pit=2024-03-15) o działalności pożytku publicznego i o wolontariacie;”*

8.  ustawy o zmianie ustawy z dnia 9 września 2000 roku o podatku od czynności cywilnoprawnych (t.j. Dz. U. z 2024 r. poz. 295), i to poprzez dodanie w art. 8 punktu 2a następującego brzmienia:

> *„Art. 8. Zwalnia się od podatku następujące strony czynności cywilnoprawnych:*
>
> *(…)*
>
> *2a) organizacje pożytku publicznego osoby prawne i jednostki organizacyjne działające na podstawie przepisów o stosunku Państwa do Kościoła Katolickiego w Rzeczypospolitej Polskiej, o stosunku Państwa do innych kościołów i związków wyznaniowych oraz o gwarancjach wolności sumienia i wyznania, jeżeli dokonają czynności cywilnoprawnych wyłącznie w związku z nieodpłatną działalnością pożytku publicznego w rozumieniu przepisów o działalności pożytku publicznego i o wolontariacie;”*

**UZASADNIENIE**

Od stuleci nasza Ojczyzna, poczynając od Konfederacji Warszawskiej, szczyci się chlubną tradycją poszanowania wolności sumienia i religii. Wraz z biegiem czasu i przełomami historycznymi, którego najważniejszym etapem stało się uchwalenie Konstytucji w 1997 roku, Rzeczpospolita Polska umacnia w swych przepisach i praktykach zasady tolerancji, równego traktowania oraz pełnej swobody religijnej.

Wolność sumienia i wyznania, wynikająca wprost z przyrodzonej godności człowieka, a w państwowym porządku usankcjonowana poprzez akty o najwyższej mocy prawnej, stanowi nie tylko fundament życia duchowego, lecz także jeden z najistotniejszych filarów tożsamości i bezpieczeństwa naszego wspólnego domu.

Wszelkie uregulowania prawne w tym zakresie, zarówno historyczne, jak i współczesne, nakierowane są na zapewnienie każdej wspólnocie religijnej pełnego udziału w życiu publicznym, z poszanowaniem jej odrębności i tradycji.

Jednocześnie obowiązuje konstytucyjny nakaz równouprawnienia wszystkich kościołów i związków wyznaniowych, niezależnie od ich wielkości czy formy organizacyjnej, co unaocznia naszą wolę budowania państwa silnego wolnością i sprawiedliwością, w którym każdy obywatel może wyrażać przekonania zgodne z głosem swego sumienia.

Opierając się na doświadczeniach minionych epok i przeobrażeniach ustrojowych, dzisiejszy ustawodawca dąży do usuwania wszelkich anachronicznych przepisów oraz doprecyzowania regulacji tak, by zapewnić możliwie najpełniejsze zabezpieczenie praw i przywilejów wspólnot religijnych, wynikających z tradycji narodowej oraz z ducha Konstytucji.

W imię tej podniosłej idei, pielęgnując owo bogactwo historycznych zdobyczy w dziedzinie wolności wyznania, proponuje się zmiany legislacyjne, które uwydatnią szacunek państwa dla niezależności i równości kościołów i związków wyznaniowych, wypełniając tym samym wielowiekowe zobowiązanie Rzeczypospolitej wobec wszystkich jej obywateli.

Fundacji Dobre Państwo – organizacji, której statutowym celem jest dbałość o realizację w Polsce konstytucyjnych praw i wolności obywateli zależy na pełnej realizacji gwarancji zawartych w Konstytucji Rzeczypospolitej Polskiej, w szczególności w art. 25 i art. 53, zapewniających wolność sumienia, wyznania oraz równe traktowanie wszelkich wspólnot religijnych.

Zauważamy rozbieżności pomiędzy formalnie przyznanymi w Konstytucji prawami a ich praktyczną realizacją. Mimo konstytucyjnie zadeklarowanej równości i wolności wyznaniowej, mniejsze wspólnoty religijne wciąż napotykają na bariery prawne i proceduralne, które utrudniają im korzystanie z należnych im przywilejów. Petycja zawiera wprawdzie istotne spostrzeżenia i częściowo diagnozuje istniejące problemy, lecz nie odnosi się szczegółowo do kwestii systemowych reform i legislacyjnych barier. W rezultacie, mimo formalnych gwarancji, wiele mniejszych wspólnot religijnych nie jest w stanie korzystać z wolności religijnej na równi z większymi i bardziej uprzywilejowanymi podmiotami wyznaniowymi.

Niniejszy tekst jest próbą uzupełnienia diagnozy o konkretną analizę barier legislacyjnych oraz rekomendacje systemowych zmian, które pozwoliłyby skutecznie wypełnić konstytucyjne standardy wolności religijnej. Jako Fundacja Dobre Państwo głęboko wierzymy, że wskazanie praktycznych środków zaradczych – takich jak uproszczenie rejestracji wspólnot religijnych, transparentne zasady obrotu nieruchomościami, precyzyjne regulacje podatkowe czy jasne procedury administracyjne – stanowi niezbędny krok na drodze do pełnej realizacji konstytucyjnych norm.

Ufamy, że przedstawione poniżej refleksje oraz postulaty przyczynią się do dalszego doskonalenia standardów ochrony wolności religijnej w Polsce, a tym samym wzmocnią wysiłki na rzecz rzeczywistego poszanowania konstytucyjnych praw i wolności każdego obywatela.

Wolność religijna jest jednym z fundamentów demokratycznego państwa prawnego. W Polsce jej ochrona została zapisana w Konstytucji RP, przyjętej w 1997 roku, a podstawowe gwarancje wynikają z art. 25 (dotyczącego równouprawnienia kościołów i innych związków wyznaniowych) oraz art. 53 (zawierającego szczegółowe postanowienia na temat wolności sumienia i religii). Te normy miały zapewnić wszystkim obywatelom i podmiotom wyznaniowym możliwość swobodnego praktykowania wiary, niezależnie od ich wielkości, tradycji czy stopnia zakorzenienia w społeczeństwie. W praktyce jednak często obserwuje się rozbieżność pomiędzy konstytucyjnymi ideałami a realiami społecznymi i prawnymi.

Konstytucyjne gwarancje wolności religijnej i ich znaczenie.

W Polsce główne regulacje dotyczące wolności religijnej znajdują się w Konstytucji. Art. 25 Konstytucji RP określa zasady relacji między państwem a kościołami i innymi związkami wyznaniowymi, wskazując m.in. na zasadę równouprawnienia. Natomiast art. 53 stanowi szczegółową podstawę wolności sumienia i religii, gwarantując każdemu prawo do przyjmowania, wyznawania i uzewnętrzniania religii indywidualnie lub we wspólnocie, zarówno publicznie, jak i prywatnie. Przepis ten przewiduje także prawo do posiadania miejsc kultu, organizowania kultu religijnego i edukacji zgodnie z własnym wyznaniem.

Z punktu widzenia teorii prawa i standardów międzynarodowych (m.in. wynikających z Europejskiej Konwencji Praw Człowieka oraz Międzynarodowego Paktu Praw Obywatelskich i Politycznych) regulacje polskiej Konstytucji sytuują się na wysokim poziomie ochrony wolności religijnej. Na poziomie deklaratywnym polski system prawny zapewnia więc rozbudowaną ochronę, która mogłaby stanowić wzór dla innych krajów.

Rzeczywiste wyzwanie polega jednak na przełożeniu ogólnych zasad konstytucyjnych na szczegółowe ustawodawstwo oraz wdrożenie praktycznych mechanizmów egzekwowania tych praw. Jak wskazują dostępne w Internecie publikacje, m.in. analizy Instytutu Spraw Publicznych, Helsińskiej Fundacji Praw Człowieka czy komentarze ekspertów z Uniwersytetu Warszawskiego i Uniwersytetu Jagiellońskiego, problem w Polsce polega na tym, że formalne gwarancje nie są w pełni realizowane.

Konstytucja gwarantuje równouprawnienie wspólnot wyznaniowych, lecz ustawodawstwo i praktyka administracyjna faworyzują największe i tradycyjnie zakorzenione kościoły, przede wszystkim Kościół Katolicki. Mniejsze grupy wyznaniowe napotykają liczne bariery w dostępie do przywilejów, takich jak ulgi podatkowe, możliwość prowadzenia nauczania religii w szkołach czy uzyskiwania finansowania z funduszy publicznych. Ten stan rzeczy kwestionuje faktyczne urzeczywistnianie konstytucyjnych wolności.

Rejestracja wspólnot religijnych – bariera do praktycznej wolności.

Jednym z kluczowych wyzwań jest obowiązek rejestracji związku wyznaniowego jako warunek korzystania z pewnych przywilejów.

Pozornie przepisy ustawy o gwarancjach wolności sumienia i wyznania nie narzucają wspólnotom religijnym obowiązku rejestracji. Jednak analiza przepisów, które służą realizacji prawa przynależności do wspólnot wyznaniowych, wskazuje, że dla uzyskania konkretnych przywilejów, z których korzystanie jest prawem wspólnot religijnych, niezbędna jest rejestracja. Choć samo istnienie procedury rejestracji nie jest sprzeczne z prawem do wolności religii, to zbyt restrykcyjne, niejasne czy czasochłonne zasady mogą skutecznie ograniczać faktyczny dostęp mniejszych grup do takich korzyści. Małe wspólnoty nierzadko nie mają zasobów finansowych i organizacyjnych, by sprostać biurokratycznym wymaganiom.

Istniejące publikacje internetowe, w tym komentarze prawnicze i analizy organizacji pozarządowych, podkreślają, że brak uproszczenia procedur rejestracji prowadzi do wykluczenia mniejszych wspólnot z możliwości korzystania z pełni konstytucyjnych gwarancji. Doprowadza to do sytuacji, w której wolność religijna pozostaje w znacznym stopniu teoretyczna – o ile nikt nie zabrania uzewnętrzniania praktyk religijnych, o tyle realne korzystanie z uprawnień przysługujących innym wspólnotom wymaga spełnienia trudnych do osiągnięcia formalnych warunków.

Transparentność obrotu nieruchomościami a równość wyznań.

Kolejnym problemem jest brak pełnej przejrzystości w obrocie nieruchomościami z udziałem kościołów i związków wyznaniowych. Wprawdzie Konstytucja zapewnia równouprawnienie, jednak w praktyce duże, uznane wspólnoty mogą korzystać z preferencyjnych warunków przy nabywaniu lub dzierżawie nieruchomości. Często brakuje obowiązku dokonywania wyceny nieruchomości przez niezależnych rzeczoznawców, co umożliwia zawieranie transakcji na korzystnych warunkach dla podmiotów silnie zakorzenionych w strukturach społecznych i politycznych.

Fundacja Dobre Państwo wielokrotnie postulowała o zniesienie ograniczeń dla nierejestrowanych wspólnot religijnych. Wskazywaliśmy, iż wprowadzenie jasnych zasad wyceny i jawności transakcji pozwoliłoby realizować postanowienia Konstytucji w sposób bardziej sprawiedliwy. Takie rozwiązanie mogłoby umożliwić mniejszym wspólnotom zakup nieruchomości na warunkach rynkowych i wyeliminować zarzuty o faworyzowanie wybranych grup wyznaniowych.

System podatkowy i ulgi dla działalności religijnej.

Istotnym aspektem praktycznej realizacji wolności religijnej jest także opodatkowanie i system ulg podatkowych. Art. 53 Konstytucji zapewnia prawo do posiadania obiektów sakralnych i prowadzenia działalności religijnej, lecz brak precyzyjnych regulacji w ustawach powoduje, że duże wspólnoty mogą korzystać z ulg także w działalności komercyjnej. W efekcie różnice pomiędzy wspólnotami pogłębiają się, silniejsze korzystają z szerokich ulg, podczas gdy mniejsze nie mogą liczyć na podobne preferencje.

Wdrożenie przepisów ustawowych, które precyzyjnie rozgraniczałyby działalność sakralną od komercyjnej, będzie krokiem w kierunku równego traktowania i faktycznej realizacji wolności wyznania. Publikacje internetowe poświęcone kwestii opodatkowania kościołów (m.in. artykuły prasowe i raporty think-tanków) wskazują, że bez takich reform łatwo o tworzenie nierównych warunków konkurencji i przywilejów ekonomicznych dla największych związków wyznaniowych.

Procedury administracyjne i długość postępowań.

Kolejną sferą, na którą zwracają uwagę liczni komentatorzy, jest brak jasnych procedur administracyjnych w sprawach dotyczących mniejszych wspólnot religijnych. Częste są sytuacje, w których postępowania o uznanie określonych uprawnień przedłużają się latami, bez możliwości skutecznego odwołania się czy wyegzekwowania decyzji. Takie podejście sprzeciwia się duchowi art. 53 Konstytucji, przewidującego realną ochronę wolności religijnej, a także zasadzie równego traktowania wszystkich grup (art. 25).

Zmiana ta wymagałaby ustanowienia ustawowych procedur, nakreślenia jasnych terminów, wprowadzenia standardów wydawania decyzji oraz środków odwoławczych. Wdrożenie ogólnych przepisów Kodeksu postępowania administracyjnego do relacji między państwem a wspólnotami religijnymi byłoby istotnym krokiem w kierunku zapewnienia przejrzystości i odpowiedzialności organów publicznych.

Standardy międzynarodowe i dobre praktyki europejskie.

W dyskusji nad wolnością religijną w Polsce warto odwołać się do standardów międzynarodowych oraz praktyk innych państw europejskich. Organizacje takie jak OBWE (Organizacja Bezpieczeństwa i Współpracy w Europie) poprzez swój Urząd ds. Instytucji Demokratycznych i Praw Człowieka (ODIHR) publikują wytyczne dotyczące wolności religijnej i światopoglądowej. Wiele państw Europy Zachodniej wprowadziło mechanizmy zapewniające większą przejrzystość, dostęp do preferencji podatkowych na jasnych, równych zasadach oraz procedury rejestracyjne ograniczone do minimum formalności.

Polska, korzystając z doświadczeń innych krajów, mogłaby implementować rozwiązania, które sprawdziły się w praktyce. Przykładowo, w niektórych państwach przewiduje się mechanizmy automatycznego uznania wspólnot po spełnieniu określonych, jasno zdefiniowanych kryteriów, bez konieczności przeprowadzania długotrwałych, uznaniowych procedur. Takie praktyki umożliwiałyby pełniejszą realizację postanowień Konstytucji RP, a także uczyniłyby polski system bardziej przejrzystym i sprawiedliwym.

Kierunki postulowanych reform.

Naszym zdaniem istnieje potrzeba szeregu reform i zmian, najważniejsze z nich przedstawiamy poniżej:

1.  **Zniesienie lub uproszczenie obowiązku rejestracji** **dla uzyskania przywilejów gwarancyjnych** – umożliwiające mniejszym wspólnotom korzystanie z przywilejów bez nadmiernych barier biurokratycznych.

2.  **Uregulowanie obrotu nieruchomościami** – wprowadzenie obligatoryjnej wyceny rzeczoznawcy i jawności transakcji, aby wyeliminować nieuzasadnione przywileje.

3.  **Precyzyjne zdefiniowanie ulg podatkowych** – ograniczenie ich do działalności sakralnej lub pożytku publicznego, tak by uniknąć faworyzowania największych wspólnot.

4.  **Wdrożenie klarownych procedur administracyjnych** – wprowadzenie terminów, standardów i środków odwoławczych, aby mniejsze wspólnoty mogły skutecznie dochodzić swoich praw.

5.  **Harmonizacja z międzynarodowymi standardami** – dostosowanie polskich regulacji do wytycznych OBWE i innych organizacji międzynarodowych, czerpanie z dobrych praktyk państw europejskich.

Wobec przedstawionych problemów i dostępnych propozycji reform, sygnalizujemy szczególny niedostatek braku konkretnych wskazówek dotyczących zmian legislacyjnych. Dokument sygnalizuje nierówności, ale nie formułuje systemowych zaleceń, które mogłyby pomóc w pełnym wdrożeniu konstytucyjnych gwarancji. Wytyczne FDP mogą skierować uwagę polityków na konieczność reform, wpływając na debatę publiczną i mobilizując zarówno ustawodawców, jak i organy administracyjne do bardziej aktywnej roli w likwidowaniu nierówności.

Tymczasem brak takich rekomendacji sprawia, że problem pozostaje nierozwiązany na poziomie prawnym i systemowym. W konsekwencji wolność religijna, choć formalnie zagwarantowana w Konstytucji RP, wciąż bywa stosowana w sposób wybiórczy i nie zawsze zgodny z ideą równouprawnienia i dostępności dla wszystkich wspólnot wyznaniowych.

Polska jako demokratyczne państwo prawne, zapewnia w Konstytucji szerokie i jednoznaczne gwarancje wolności religijnej. Artykuły 25 i 53 stanowią o równouprawnieniu wspólnot i wolności sumienia oraz religii. Jednak bez skutecznej implementacji ustawowej i stworzenia przejrzystych mechanizmów, które umożliwią mniejszym wspólnotom realne korzystanie z tych praw, konstytucyjne normy pozostają w znacznej mierze deklaratywne.

Aby zniwelować istniejące nierówności, konieczne jest podjęcie działań na poziomie ustawodawczym, pilnym są wprowadzenie uproszczonej procedury rejestracyjnej, zapewnienie transparentności w obrocie nieruchomościami, zdefiniowanie zakresu ulg podatkowych oraz stworzenie jasnych procedur administracyjnych.

Dopiero wtedy możliwe stanie się pełne urzeczywistnienie konstytucyjnych gwarancji. Takie zmiany przybliżą Polskę do międzynarodowych standardów wolności religijnej i pozwoliłyby na faktyczne – a nie wyłącznie formalne – korzystanie ze swobód przysługujących wszystkim wspólnotom wyznaniowym. Powołanie się na wzorce z innych państw oraz zalecenia organizacji międzynarodowych ułatwiłoby ten proces, przyczyniając się do budowy stabilnego, pluralistycznego i bardziej sprawiedliwego systemu ochrony wolności religijnej w Polsce.

**I. Wolność sumienia i religii****.**

*„A iż w Rzeczypospolitej naszej jest różnorodność niemała z strony wiary krześcijańskiej, zabiegając temu, aby się z tej przyczyny miedzy ludźmi rozruchy jakie szkodliwe nie wszczęły, które po inszych królestwach jaśnie widziemy, obiecujemy to sobie spólnie za nas i za potomki nasze na wieczne czasy pod obowiązkiem przysięgi, pod wiarą, czcią i sumnieniem naszym, iż którzy jestechmy różni w wierze, pokój miedzy sobą zachować, a dla różnej wiary i odmiany w Kościelech krwie nie przelewać ani się penować odsądzeniem majętności, poczciwością, więzieniem i wywołaniem i zwierzchności żadnej ani urzędowi do takowego progressu żadnym sposobem nie pomagać.”*

Taką uchwałę, zwaną Konfederacją Warszawską, podjął w styczniu 1573 roku sejm konwokacyjny w Warszawie. Wolność sumienia i religii nabrała konkretnego kształtu prawnego, po raz pierwszy nie z rozkazu króla, lecz jako umowa społeczna wolnych ludzi.

Cztery wieki później, w 1997 roku, Sejm Rzeczypospolitej Polskiej przyjął Konstytucję, w której, w art. 53, potwierdził obowiązywanie zasady wolności sumienia i religii, spinając klamrą czasu tradycję poszanowania swobody i równouprawnienia rozmaitych religii i wyznań.

Treść przepisów Konstytucji RP, zwłaszcza brzmienie art. 30, pozwala źródło wolności w jej wymiarze indywidualnym, wywodzić z godności osoby ludzkiej, która w wymiarze indywidualnym jest uniwersalna i bezwzględna. Z tego powodu również i wolność religijna jest prawem przysługującym każdej jednostce ludzkiej, co w wymiarze wspólnotowym, zwłaszcza z perspektywy wspólnoty państwowej, emanuje wprost na nieograniczone i niezbywalne prawo członków tej wspólnoty do tworzenia kościołów oraz uczestnictwa w związkach o charakterze religijnym. Emanacja ta przejawia się także w tym, że realizacja szeregu przejawów wolności religijnej możliwa jest jedynie we wspólnocie współwyznawców.

Płynące wprost z Konstytucji prawo do tworzenia wspólnot religijnych konkretyzuje art. 2 ustawy z dnia 17 maja 1989 roku o gwarancjach wolności sumienia i wyznania, wskazując szczegółowy, choć nie zamknięty, katalog czynności, które, korzystając z wolności sumienia i wyznania, obywatele mogą podejmować w ramach aktywności wspólnot religijnych.

Jednocześnie jednak ustrój tych wspólnot ustawodawca pozostawia poza obszarem regulacji prawnych, co bez wątpienia stanowi wyraz i wzmacnia wolność religijną. Założycieli związku wyznaniowego nie obowiązują więc żadne reguły w zakresie określenia struktury organizacyjnej, siedziby, reprezentacji, kompetencji organów, praw i obowiązków członków nowopowstałej wspólnoty. Jedyne ograniczenia ustawodawca nakłada na prawo do swobodnego uzewnętrzniania religii, stanowiąc w art. 53 ust. Konstytucji RP, że może być ono ograniczone „jedynie w drodze [ustawy](https://sip.lex.pl/#/search-hypertext/16798613_art(53)_1?pit=2024-03-16) i tylko wtedy, gdy jest to konieczne do ochrony bezpieczeństwa państwa, porządku publicznego, zdrowia, moralności lub wolności i praw innych osób.”

Przepisy cytowanej ustawy o gwarancjach wolności sumienia i wyznania przewidują wprawdzie dla kościołów i związków wyznaniowych odrębny reżim prawny, jednak podlegają mu tylko te związki wyznaniowe, których sytuacja prawna została uregulowana: w trybie umowy międzynarodowej, bądź w trybie ustawy, bądź też w trybie administracyjnym – poprzez dokonanie wpisu do rejestru kościołów i innych związków wyznaniowych, prowadzonego przez ministra właściwego do spraw wyznań religijnych oraz mniejszości narodowych i etnicznych.

Nie poddając się, jednakże procedurze wpisu do rejestru, dowolna liczba ludzi może założyć kościół, który może legalnie działać, wedle swego uznania regulując sytuację prawną swojej wspólnoty przy wykorzystaniu reżimu prawnego przewidzianego dla stowarzyszeń czy fundacji – uzyskując w ten sposób osobowość prawną.

Cechami, które przesądzają o religijnym charakterze wspólnoty i zarazem pozwalają ją traktować jak kościół albo związek wyznaniowy, są: cel, dla którego została powołana, i który ustawa o gwarancjach wolności sumienia i wyznania określa jako wyznawanie i szerzenie wiary religijnej oraz posiadanie własnego ustroju, doktryny i obrzędów kultowych (art. 2 pkt 2).

Reasumując powyższe rozważania, przyjąć należy powszechnie akceptowany w doktrynie pogląd, że wolność sumienia i religii (zamiennie określana jako „wolność sumienia i wyznania”) jest prawem podmiotowym bezwzględnym – to znaczy obejmującym uprawnienia skuteczne erga omnes, z którym sprzężony jest ciążący na wszystkich obowiązek powstrzymywania się od ingerencji w sferę nim objętą, a nadto prawem podmiotowym publicznym – a więc pojmowanym jako sytuacja prawna jednostki, w której może ona czegoś domagać się od państwa albo coś w stosunku do państwa zdziałać, w szczególności – może występować z określonymi roszczeniami do władz publicznych przed organami niezależnymi od administracji. Wolność sumienia i religii, jako prawo podmiotowe publiczne, posiada charakter negatywny, co znaczy, że uprawniony podmiot posiada roszczenie, by inne podmioty, w szczególności państwo, nie wkraczały w sferę przysługującej mu konstytucyjnej wolności.

Ponieważ zaś emanacją indywidualnego wymiaru wolności prawa sumienia i religii jest wspólnota o charakterze religijnym, czyli kościół albo związek wyznaniowy, i to przez sam fakt, iż realizuje ona określone prawa podmiotowe jednostek, uprawnienia przysługujące jednostkom rozciągają się również na tworzoną przez nie wspólnotę. Co istotne, w sferze oddziaływania państwa na tę wspólnotę nie ma znaczenia ani jej ustrój prawny, ani liczebność członków, ani też fakt posiadania bądź nieosobowości prawnej. Determinantą uprawnień przyznawanych takiej wspólnocie przez państwo, w tym zwłaszcza prawa do ochrony i samostanowienia, jest bowiem fakt, że ze względu na cel swego działania jest ona kościołem albo związkiem wyznaniowym i jako taka – posiada podmiotowość administracyjnoprawną, co wprost potwierdza i Konstytucja RP, i ustawy które odnoszą się do kościołów i związków wyznaniowych.

**II. Równouprawnienie kościołów i związków wyznaniowych.**

*„Gdy chodzi o pozycję prawną wyznań mniejszościowych, wypada powtórzyć starą prawdę, że właściwą miarą wolności religijnej w państwie nie są przywileje, którymi cieszą się wyznawcy religii dominującej, lecz poziom wolności podmiotów mniejszościowych****.”***

W art. 25 Konstytucji RP ustawodawca podjął wysiłek określenia reguł rządzących swoistą kohabitacją władz publicznych oraz kościołów i związków wyznaniowych. Z treści tegoż przepisu wywieść można pięć zasad, konstytuujących wzajemne oddziaływanie państwa oraz funkcjonujących w jego przestrzeni wspólnot religijnych. Są to:

1.  zasada równouprawnienia kościołów i innych związków wyznaniowych (ust. 1);

2.  zasada bezstronności władz publicznych w sprawach przekonań religijnych, światopoglądowych i filozoficznych (ust. 2);

3.  zasada wzajemnego poszanowania niezależności i autonomii państwa oraz kościołów i innych związków wyznaniowych (ust. 3);

4.  zasada współdziałania państwa z kościołami i innymi związkami wyznaniowymi (ust. 3);

5.  zasada konsensualnej regulacji stosunków między państwem a kościołami i innymi związkami wyznaniowymi, w formach odpowiadających ich specyfice (ust. 4 i ust. 5).

Zasady te, rozpatrywane łącznie z postanowieniami art. 53 Konstytucji RP, określają całościowy model stosunków między państwem (władzami publicznymi) a wspólnotami religijnymi w Polsce.

Ze względu na treść postulatów sformułowanych w niniejszej petycji szczególne znaczenie ma zasada równouprawnienia kościołów i związków wyznaniowych, bowiem to ona właśnie tworzy otoczenie legislacyjne uzasadniające potrzebę wprowadzenia postulowanych zmian we wskazanych w *petitum* przepisach.

Treścią zasady równouprawnienia, o której mowa w art. 25 ust. 1 Konstytucji RP, jest wymóg, by „wszystkie kościoły i związki wyznaniowe posiadające wspólną cechę istotną były traktowane równo. Jednocześnie zasada ta zakłada odmienne traktowanie kościołów i związków wyznaniowych, które nie posiadają wspólnej cechy istotnej z punktu widzenia danej regulacji.”.

Ten szczególny wymóg niedyskryminacji jest rozumiany przez doktrynę jako zakaz nierównego traktowania, zwłaszcza zaś uprzywilejowania poprzez nadawanie specjalnych uprawnień jednemu z kościołów w sytuacji, w której wszystkie posiadają taki sam atrybut. Równouprawnienie z art. 25 ust. 1 nie sprowadza się wyłącznie do równości wobec prawa określonego w art. 32 ust. 1 Konstytucji RP. Dotyczy zarówno sfery publicznoprawnej, jak i prywatnoprawnej, a więc sytuacji, w których państwo w ramach skoordynowanej separacji (a ten model ustrojowy charakteryzuje relacje Państwo – kościoły i związki wyznaniowe w RP) zezwala kościołom i związkom wyznaniowym na udział w wykonywaniu zadań publicznych, np. na tworzenie i prowadzenie szkół czy szpitali. Również w tym zakresie wymagane jest takie samo traktowanie, co oznacza m.in., że w każdej z tych sfer **uzyskanie określonych** **uprawnień czy przywilejów przez jedną wspólnotę religijną tworzy obowiązek przyznania ich także tym pozostałym wspólnotom**, które posiadają daną cechę relewantną.

Do wspólnych cech relewantnych, które stanowią płaszczyznę równego traktowania kościołów i związków wyznaniowych, doktryna i orzecznictwo zaliczają po pierwsze źródło zróżnicowania, rozumiane jako umiejscowienie w hierarchii źródeł prawa aktu prawnego, który stanowi podstawę zróżnicowania, przy czym przyjmuje się, że w odniesieniu do treści uprawnień wywodzących się z wolności sumienia i religii jedynie Konstytucja, ratyfikowana umowa międzynarodowa i tzw. ustawa partykularna, uchwalona na podstawie delegacji sformułowanej w art. 25 ust. 5 Konstytucji RP, może różnicować sytuację prawną wspólnot religijnych i ich członków. A contrario znaczy to, że nie mogą być takim źródłem akty prawne niższej rangi, jak zwykłe ustawy czy rozporządzenia. Zauważyć przy tym trzeba, że jedynym przypadkiem płynącego wprost z Konstytucji RP uprzywilejowania niektórych kościołów i związków wyznaniowych jest prawo nauczania szkolnego ich religii, o ile ich sytuacja prawna jest uregulowana (art. 53 ust. 4 Konstytucji RP), przy czym pojęciu „uregulowanej sytuacji prawnej” czyni zadość sama rejestracja danego kościoła czy związku wyznaniowego. Zatem na gruncie Konstytucji RP jedynie w odniesieniu do szkolnego nauczania religii wystąpić może zróżnicowanie sytuacji prawnej kościołów i związków wyznaniowych, natomiast pozostałe przywileje (np. uznawanie przez państwo małżeństw wyznaniowych) mogą być nadawane jedynie w ratyfikowanych umowach międzynarodowych, których jedyna egzemplifikacją na gruncie polskiego prawa jest Konkordat, a nadto w ustawach partykularnych, uchwalanych na podstawie art. 25 ust. 5 Konstytucji RP. Taki stan rzeczy stanowi uzasadnienie postulowanych w niniejszej petycji zmian legislacyjnych, o czym mowa będzie w dalszej części jej uzasadnienia.

Kolejną wspólną cechą relewantną jest status prawny wspólnoty religijnej, rozumiany jako następstwo skorzystania albo rezygnacji z rejestracji, o której mowa w przepisach Działu III ustawy o gwarancjach wolności sumienia i wyznania. Jak wspomniano powyżej, wobec całkowitej autonomii kościołów i związków wyznaniowych w kształtowaniu swego wewnętrznego ustroju, a nadto z uwagi na okoliczność, że art. 30 i n. przywoływanej ustawy wprost określa, że **rejestracja jest prawem, a nie obowiązkiem** wspólnoty religijnej, zarówno nakładanie jakichkolwiek sankcji na członków niezarejestrowanego kościoła, związku lub wspólnoty wyznaniowej za modlitwy i praktykowanie ich religii jest niedopuszczalne. Również odmienne traktowanie wspólnot religijnych niezarejestrowanych od kościołów i związków wyznaniowych rejestrowych w odniesieniu do możliwości współpracy z władzą publiczną oraz w odniesieniu do uprawnień w sferze przywilejów przyznawanych na rzecz prowadzenia działalności religijnej tak w doktrynie, jak i w orzecznictwie, zwłaszcza Europejskiego Trybunału Praw Człowieka, uznaje się za niedopuszczalne.

Ubocznie wskazać jedynie należy, że treść przepisu art. 30 ustawy o gwarancjach wolności sumienia i wyznania uległa zmianie w następstwie wejścia w życie Konstytucji RP z 1997 roku. Okoliczność ta ma znaczenie o tyle, że istotna część przepisów, których zmiana jest postulowana w niniejszej petycji, została uchwalona na gruncie Konstytucji z 1952 roku i skorelowanego z jej treścią brzmienia art. 30 przywoływanej ustawy i w dotychczasowym brzmieniu nie odzwierciedla zmian ustrojowych wprowadzonych w Konstytucji RP z 1997 roku.

Nakaz równego traktowania kościołów i związków wyznaniowych przez władze publiczne odnosi się oczywiście do wszystkich trzech obszarów działania wspólnot religijnych w sferze publicznej, tj. do działalności religijnej sensu stricto, spraw organizacyjno-samorządowych, majątkowych i finansowych oraz do wykonywania funkcji religijnych sensu largo.

Ponieważ wyłączną prerogatywę państwa stanowią kwestie finansowe, rozumiane jako prawo nakładania podatków i opłat publicznych (tak powszechnych, jak i lokalnych), w tej właśnie sferze ingerencja państwa w odniesieniu do kościołów i związków wyznaniowych idzie najdalej. Dlatego, z przyczyn wskazanych powyżej, kościoły i związki wyznaniowe w sposób szczególny winny być chronione przed nierównym traktowaniem właśnie w tym zakresie. Nie wydaje się zatem zgodne z przywoływanymi powyżej przepisami Konstytucji RP różnicowanie sytuacji poszczególnych wspólnot religijnych, o ile nie jest uzasadnione istotną z perspektywy państwa przyczyną.

Z opisanych w tej części uzasadnienia petycji regulacji odnoszących się do funkcjonowania zasady równouprawnienia kościołów i związków wyznaniowych wywieść należy następujące dyrektywy postępowania państwa wobec wspólnot religijnych:

1.  Bez względu na to, czy kościół bądź związek wyznaniowy skorzystał z prawa rejestracji, o ile jego sytuacja nie została odmiennie ukształtowana przez Konstytucję RP, umowę międzynarodową bądź ustawę partykularną, winien być traktowany w relacjach z państwem jednakowo.

2.  W konsekwencji wszelkie uprzywilejowanie, zwłaszcza odnoszące się do kwestii finansowych, winno być ukształtowane w oparciu o zasadę pełnego równouprawnienia, wynikającą z art. 25 Konstytucji RP. Oznacza to, że również i w tej sferze uzyskanie określonych uprawnień czy przywilejów przez jedną wspólnotę religijną tworzy po stronie państwa obowiązek przyznania ich także pozostałym wspólnotom, o ile nie różnią się one od siebie inną, niż wskazana powyżej, cechą, która można uznać za relewantną dla dokonywanych regulacji.

**III. Postulowane zmiany legislacyjne.**

*„Złe prawa są najgorszą formą tyranii.**”*

Postulowane w niniejszej petycji zmiany legislacyjne mają na celu realizację konstytucyjnych gwarancji równouprawnienia kościołów i związków wyznaniowych. W ocenie wnioskodawców przepisy powszechnie obowiązującego prawa w obecnym kształcie w sposób niewystarczający spełniają swoją gwarancyjną rolę, i to z dwóch powodów. Pierwszy z nich to niespójność i wieloznaczność tychże przepisów, natomiast drugi – to będący następstwem pierwszego – brak po stronie ich adresatów, możliwości zdekodowania jednoznacznych norm postępowania, a co za tym idzie – możliwości określenia zakresu swoich praw i obowiązków.

**III.1. Dookreślenie i ujednolicenie podmiotowego zakresu regulacji.**

Obecny stan prawny w zakresie objętym niniejszą petycją nie pozwala na jednoznaczne określenie, do kogo ustawodawca adresuje normy postępowania, które z tychże przepisów należy wywodzić. Wada ta dotyka w szczególności:

1.  **art. 68 ust. 1 pkt 6 oraz art.109 ust. 3 pkt 2** ustawy z dnia 21 sierpnia 1997 roku **o gospodarce nieruchomościami** (t.j: Dz.U.2023.344 z późn. zm.),

2.  **art. 2 pkt 1** ustawy z dnia 14 marca 2014 r. **o zasadach prowadzenia zbiórek publicznych** (t.j. Dz. U. z 2020 r. poz. 1672),

3.  **art. 8 ust. 13** ustawy z dnia 13 października 1998 r. **o systemie ubezpieczeń społecznych** (t.j. Dz. U. z 2023 r. poz. 1230 z późn. zm.) oraz

4.  **art.17 ust. 1 pkt 4a oraz 4b** ustawy z dnia 15 lutego 1992 r. **o podatku dochodowym od osób prawnych** (t.j. Dz. U. z 2023 r. poz. 2805 z późn. zm.).

Wszystkie wymienione powyżej przepisy ustanawiają rozmaite przywileje dla kościołów i związków wyznaniowych. Jednak ustawodawca ukształtował zakres regulacji podmiotowej tych przepisów w sposób, który bądź nie pozwala jednoznacznie określić, kto jest adresatem norm w nich zawartych, bądź – w sposób sugerujący nieuzasadnione uprzywilejowanie niektórych kościołów i związków wyznaniowych.

Proponujemy zastąpienie w tychże przepisach występujących tam niejednorodnych i przez to niejednoznacznych określeń odnoszących się do adresatów, w każdym przypadku oznaczając podmiotowy zakres normowania do **osób prawnych i jednostek organizacyjnych działających na podstawie [przepisów](https://sip.lex.pl/#/search-hypertext/17030487_art(3)_2?pit=2024-03-15) o stosunku Państwa do Kościoła Katolickiego w Rzeczypospolitej Polskiej, o stosunku Państwa do innych kościołów i związków wyznaniowych oraz o gwarancjach wolności sumienia i wyznania.**

Ubocznie jedynie wskazujemy, że spełniającym zasady poprawnej legislacji wzorcem ustawowym do tak sformułowanych postulatów było brzmienie art. 2a ust1 pkt 3 lit. d ustawy z dnia 11 kwietnia 2003 r. o kształtowaniu ustroju rolnego (t.j. Dz. U. z 2022 r. poz. 2569 z późn. zm.) w następującym brzmieniu:

> ***„Art. 2a ust. 1 pkt 3**. Przepisy ust. 1 i 2 nie dotyczą nabycia nieruchomości rolnej przez:*
>
> ***d)** osoby prawne działające na podstawie przepisów o stosunku Państwa do Kościoła Katolickiego w Rzeczypospolitej Polskiej, o stosunku Państwa do innych kościołów i związków wyznaniowych oraz o gwarancjach wolności sumienia i wyznania;”*

**III.2. Eliminacja przepisów o nieznanym przedmiotowym zakresie regulacji.**

Postulujemy, by w art. 13 ust. 6 ustawy z dnia 17 maja 1989 r. o gwarancjach wolności sumienia i wyznania (t.j. Dz. U. z 2023 r. poz. 265), po ponad 30 latach od zniesienia Funduszu gminnego i Funduszu miejskiego, co nastąpiło *z* dniem 1 stycznia 1991 r. na podstawie [art. 1 ust. 1 pkt 12](https://sip.lex.pl/#/document/16793931?unitId=art(1)ust(1)pkt(12)&cm=DOCUMENT) ustawy z dnia 14 grudnia 1990 r. o zniesieniu i likwidacji niektórych funduszy (Dz.U.1990.89.517), zmienić zakres podmiotowy tej regulacji i nadać temu przepisowi następujące brzmienie:

> *„Art. 13 ust. 6:*
>
> *Osoby prawne kościołów i innych związków wyznaniowych są **zwolnione od podatku od nieruchomości w zakresie określonym w ustawie o podatkach i opłatach lokalnych**.”*
>
> Ponieważ jednak przywileje w zakresie zwolnienia od podatków lokalnych stanowią prawa nabyte kościołów i związków wyznaniowych, zmiany w art. 13 ustawy o gwarancjach wolności sumienia i wyznania wymagają skorelowanych z nimi zmian w ustawie o podatkach i opłatach lokalnych. Postulujemy zatem nadanie art. 1b ustawy z dnia 12 stycznia 1991 r. o podatkach i opłatach lokalnych (t.j. Dz. U. z 2023 r. poz. 70 z późn. zm.) następującego brzmienia:
>
> *„Art. 1b.*
>
> *1. Osoby prawne działające na podstawie [przepisów](https://sip.lex.pl/#/search-hypertext/17030487_art(3)_2?pit=2024-03-15) o stosunku Państwa do Kościoła Katolickiego w Rzeczypospolitej Polskiej, o stosunku Państwa do innych kościołów i związków wyznaniowych oraz o gwarancjach wolności sumienia i wyznania są zwolnione od podatku od nieruchomości lub ich części, stanowiących własność tych osób lub używanych przez nie na podstawie innego tytułu prawnego na cele niemieszkalne, z wyjątkiem części zajmowanej na wykonywanie działalności gospodarczej.*
>
> *2. Zwolnienie od opodatkowania podatkiem od nieruchomości obejmuje nieruchomości lub ich części przeznaczone na cele mieszkalne na zasadach określonych w ustawie o stosunku Państwa do Kościoła Katolickiego w Rzeczypospolitej Polskiej oraz w ustawie o stosunku Państwa do innych kościołów i związków wyznaniowych, a także wtedy, gdy nieruchomości lub ich części:*
>
> *1) są wpisane do rejestru zabytków;*
>
> *2) służą jako internaty przy szkołach i jednostkach formacyjnych duchownych,*
>
> *3) znajdują się w budynkach stanowiących siedzibę osób wchodzących do kierowniczych organów wykonawczych osób prawnych działających na podstawie ustawy o gwarancjach wolności sumienia i wyznania.”*

Wskazujemy przy tym, że w przypadku zmian, o które postulujemy w tym przepisie, wzorcem legislacji był art. 55 ustawy z dnia 17 maja 1989 r. o stosunku Państwa do Kościoła Katolickiego w Rzeczypospolitej Polskiej (t.j. Dz. U. z 2023 r. poz. 1966 z późn. zm.). Założeniem, jakie nam towarzyszyło było jednakże to, by odwzorować ów przepis w proponowanym art. 1b ustawy o podatkach i opłatach lokalnych z uwzględnieniem wyjątkowej, bo ukształtowanej nie tylko art. 25 i 53 Konstytucji, ale także Konkordatem i ustawą partykularną, sytuacji prawnej Kościoła Katolickiego. By uniknąć nie będącego, jak się zdaje, intencją ustawodawcy rozszerzenia przywilejów tegoż Kościoła na pozostałe kościoły i związki wyznaniowe, dostosowaliśmy podmiotowy zakres regulacji do intencji ustawodawcy wyrażonych w uzasadnieniu do projektu ustawy o gwarancjach wolności sumienia i wyznania w jej brzmieniu z 17 maja 1989 roku (pozyskanego ze źródeł własnych).

Również zmiany art.7 pkt 4 ustawy o zmianie ustawy z dnia 16 listopada 2006 r. o opłacie skarbowej (t.j. Dz. U. z 2023 r. poz. 2111) oraz art. 8 ustawy z dnia 9 września 2000 roku o podatku od czynności cywilnoprawnych (t.j. Dz. U. z 2024 r. poz. 295) (poprzez dodanie w art. 8 punktu 2a) w kształcie zaproponowanym we wstępie petycji w naszej ocenie niezbędne są celem doprecyzowania i skonkretyzowania tychże przepisów. Z uwagi na okoliczność, że zbiór desygnatów nazwy „opłata skarbowa” uległ w wyniku uchylenia ustawy o opłacie skarbowej i nadania jej nowego brzmienia, uchwalenia ustawy z dnia 24 kwietnia 2003 r. o działalności pożytku publicznego i o wolontariacie (t.j. Dz. U. z 2023 r. poz. 571), istotnym zmianom, konieczne jest, dla zachowania zakresu przedmiotowego regulacji zawartej w art. ustawy o gwarancjach wolności sumienia i wyznania, a co za tym idzie – przywilejów kościołów i związków wyznaniowych w tym obszarze – dokonanie następujących zmian:

1\. W ustawie z dnia 16 listopada 2006 r. o opłacie skarbowej (t.j. Dz. U. z 2023 r. poz. 2111):

> *„Art. 7. Zwalnia się od opłaty skarbowej:*
>
> *(…)*
>
> *4) organizacje pożytku publicznego oraz osoby prawne i jednostki organizacyjne działające na podstawie przepisów o stosunku Państwa do Kościoła Katolickiego w Rzeczypospolitej Polskiej, o stosunku Państwa do innych kościołów i związków wyznaniowych oraz o gwarancjach wolności sumienia i wyznania, jeżeli dokonują zgłoszenia lub składają wniosek o dokonanie czynności urzędowej albo wniosek o wydanie zaświadczenia lub zezwolenia - wyłącznie w związku z nieodpłatną działalnością pożytku publicznego w rozumieniu przepisów o działalności pożytku publicznego i o wolontariacie;”*

2\. W ustawie z dnia 9 września 2000 r. o podatku od czynności cywilnoprawnych (t.j. Dz. U. z 2024 r. poz. 295). Ustawa z dnia 9 września 2000 r. o podatku od czynności cywilnoprawnych (t.j. Dz. U. z 2024 r. poz. 295) dodanie do art. 8 punktu 2a w następującym brzmieniu:

> *„Art. 8. Zwalnia się od podatku następujące strony czynności cywilnoprawnych:*
>
> *(…)*
>
> *2a) organizacje pożytku publicznego osoby prawne i jednostki organizacyjne działające na podstawie przepisów o stosunku Państwa do Kościoła Katolickiego w Rzeczypospolitej Polskiej, o stosunku Państwa do innych kościołów i związków wyznaniowych oraz o gwarancjach wolności sumienia i wyznania, jeżeli dokonają czynności cywilnoprawnych wyłącznie w związku z nieodpłatną działalnością pożytku publicznego w rozumieniu przepisów o działalności pożytku publicznego i o wolontariacie;”*

**IV. Podsumowanie.**

Niewątpliwie od 17 maja 1989 roku, kiedy to po trudach negocjacji przy Okrągłym Stole, chwilę przed pierwszymi wyborami, w których po raz pierwszy od 1945 roku wygrać miała nie PZPR i jej przybudówki, a Wolna Polska, w kwestii relacji Państwa oraz kościołów i związków wyznaniowych zmieniło się wiele. Konkordat, szereg ustaw partykularnych i przede wszystkim Konstytucja RP z 1997 roku, na nowo ukształtowały i ustrój Polski, i stosunek Państwa do wspólnot religijnych.

Ustawa o gwarancjach wolności sumienia i wyznania przestała być jedynym aktem prawnym, który kościołom i związkom wyznaniowym zapewniał, niekiedy jedynie w warstwie deklaratoryjnej, nie tylko wolności, ale i równouprawnienie.

Zmiany tej ustawy z 1998 roku, odzwierciedlające w pewnym stopniu nowe zasady ustrojowe, były jednak dość powierzchowne, choć i tak przyznały kościołom i związkom wyznaniowym dotychczas nieznana swobodę. Obowiązek rejestracji przekształcił się w prawo, a Państwo zrezygnowało ze swej „kościołotwórczej” roli.

Jednak, mimo że rzeczywistość ustrojowa i prawna uległa daleko idącym zmianom, niektóre z przepisów tej ustawy pozostały niezmienione, będąc w istocie reliktem, ale i po trosze świadectwem, minionej epoki.

W naszej ocenie czas na zmiany. Chodźmy więc wspólnie śladem poety, Antoniego Słonimskiego, który w poemacie „Czarna wiosna”, w 1919 roku pisał tak:

> *Ojczyzna moja wolna, wolna...*
>
> *Więc zrzucam z ramion płaszcz Konrada.*
>
> *Ojczyzna w więzach już nie biada,*
>
> *Dźwiga się, wznosi, wstaje wolna.*

W imieniu tych, którzy głosu nie mają, zwracamy się do Was, decydentów odpowiedzialnych za los obywateli i rozwiązanie kwestii fundamentalnych dla dobra wspólnego, abyście zaradzili w poruszonej sprawie.

Świat przyspiesza, a wraz z nim zmienia się polityka naszych sojuszników, zwłaszcza Stanów Zjednoczonych, zatem jest to już czas najwyższy, by Polska również przepracowała własną doktrynę i strategię, jeżeli rzeczywiście zamierza kierować się mądrością i patriotyzmem.

Minął ponad rok od przejęcia władzy, okres prób, analiz i raportów dobiegł końca. Nadszedł moment na konkretne decyzje legislacyjne, zwłaszcza że wkrótce głos rozstrzygający nie będzie należał do Prezydenta Andrzeja Dudy, a argumenty o rzekomej blokadzie podpisu ustawy tracą moc.

Równolegle reforma wymiaru sprawiedliwości zdaje się przeć do przodu, również w Trybunale Konstytucyjnym zmiany, Sąd Najwyższy i Naczelny Sąd Administracyjny coraz prawidłowiej obsadzony, przywrócono więc władzę trzeciej władzy.

Dlaczego więc postęp w najważniejszych sprawach idzie tak wolno? Zgodnie z obietnicami wyborczymi mieliśmy przeprowadzić gruntowne zmiany ustrojowe, tymczasem nadal brak chociażby wyraźnych kroków ku rozdziałowi Kościoła od państwa, a powołany zespół do reformy Funduszu Kościelnego, którym kierować miał Premier Władysław Kosiniak-Kamysz, zbiera się rzadko, o przebiegu spotkań nie informuje, nie przedstawia też żadnych owoców swych prac. Kłuje w oczy, że przywileje Kościoła Katolickiego trwają w najlepsze i uparcie nie maleją, zaś obywatele niezmiennie czekają na zapowiadane zmiany.

Twierdzicie, że troszczycie się o państwo i że służba publiczna jest nadrzędnym celem każdej partii. Jeśli tak, to przestańcie pozorować działania i pamiętajcie, że własna godność i poczucie odpowiedzialności za Rzeczpospolitą nakazują Wam realizować przyrzeczenia, nie zaś ukrywać się za procedurami czy zrzucać ciężar koncepcji oraz analiz na petytorów.

Ustawa o petycjach z całą mocą zobowiązuje organy władzy do szybkiego i merytorycznego rozpatrywania głosu społecznego, tymczasem upowszechnia się praktyka pozorowania. Petycje giną w czeluściach urzędów, a terminy, jakże hojnie określone w ustawie na zaledwie trzy miesiące, rozciągają się w nieskończoność. Zważcie proszę o obowiązku niezwłoczności publikacji treści petycji, zwyczajowo przyjmowanej na dwa tygodnie od złożenia. Władza ma szanować prawo i suwerena.

Nie jest rolą obywatela tworzyć analizy i projekty ustaw, od tego są rządzący, którzy pobierają środki z pieniędzy publicznych. Gdy więc obywatele sygnalizują problem, oczekują decyzji bądź jasnego, otwartego głosowania, w którym władza weźmie odpowiedzialność za utrzymanie status quo lub za przeprowadzenie zmian.

Dosyć złudzeń o rzekomej niemożności. Reforma państwa i konstrukcji prawa to obowiązek tych, którzy rządzą, i nie uchyla się od niego nikt, kto naprawdę dba o dobro Polski. Przywoływanie argumentu o presji partyjnych liderów i zakulisowych decyzjach jedynie uwłacza godności tych, którzy objęli mandaty z woli narodu.

Zatem porzućmy pozoranctwo. Zapowiedzi i obietnice wyborcze powinny wreszcie przełożyć się na realne decyzje, czy to w kwestiach rozdziału Kościoła i państwa, realizacji ustawy o petycjach, czy rzetelnej reformy sądów i mediów. Obywatel nie oczekuje kolejnego zestawu wymówek, lecz mądrości, odwagi, godnego sprawowania władzy i patriotyzmu przekutego w czyny.

Macie pełnię instrumentów i uprawnień, więc rządźcie odpowiedzialnie albo powiedzcie jasno, że wolicie pozostawić sprawy po staremu. Jednak nie zapominajcie, że to Wy składaliście narodowi uroczyste deklaracje, a naród, kierując się rozsądkiem i wolą wspólnego dobra, może w następnych wyborach zweryfikować, czy umiecie sprostać powierzonej Wam misji.

## Dokumenty urzędowe (kopie)

- [Opinia Biura Ekspertyz i Oceny Skutków Regulacji Sejmu, BKSP-155-X-145/24](https://dobrepanstwo.org/pdfs/petycje/dokumenty/kilka-ustaw-nieruchomosci/sejm-opinia-beos-sejm-145-24.pdf)