--- title: "Dekolonizacja mykologii i epistemologia relacyjna w świetle Forest Euphoria" author: "Fundacja Dobre Państwo" date: 2026-11-03 publisher: "Fundacja Dobre Państwo" canonical: https://dobrepanstwo.org/szkatulka-kosztownosci/dekolonizacja-mykologii-epistemologia-relacyjna lang: pl description: "Dowiedz się, jak dekolonizacja zmienia mykologię. Analiza taksonomii, etyki nazewnictwa i wpływu Forest Euphoria na współczesną naukę o grzybach." keywords: ["dekolonizacja mykologii", "epistemologia relacyjna", "Forest Euphoria", "nomenklatura botaniczna", "tradycyjna wiedza ekologiczna (TEK)", "Etuaptmumk", "Plantationocene", "Becoming Queer to Place", "pluralizm epistemologiczny", "metodologia zbieracka", "desynchronizacja ekologiczna", "asymetrie instytucjonalne", "taksonomia a nomenklatura", "wiedza usytuowana"] --- # Dekolonizacja mykologii i epistemologia relacyjna w świetle Forest Euphoria > Dowiedz się, jak dekolonizacja zmienia mykologię. Analiza taksonomii, etyki nazewnictwa i wpływu Forest Euphoria na współczesną naukę o grzybach. Autor: Fundacja Dobre Państwo Opublikowano: 2026-11-03 Wydawca: Fundacja Dobre Państwo URL: https://dobrepanstwo.org/szkatulka-kosztownosci/dekolonizacja-mykologii-epistemologia-relacyjna --- ## Wprowadzenie Artykuł analizuje koncepcję dekolonizacji mykologii i ekologii na podstawie książki *Forest Euphoria*. Tekst bada, jak struktury władzy kształtują naszą wiedzę o świecie przyrody. Czytelnik dowie się, dlaczego zmiana nazw gatunków to za mało. Pozna model **Two-Eyed Seeing**, który łączy rygor akademicki z mądrością tradycyjną, by lepiej rozumieć biosferę. ## Dekolonizacja mykologii jako krytyka struktur władzy i wiedzy Patricia Ononiwu Kaishian twierdzi, że dekolonizacja mykologii to nie tylko korekta słownika. To przede wszystkim analiza tego, kto ma prawo opisywać świat i jakie organizmy uznaje się za wartościowe. Proces ten uderza w **botanocentryzm** i symboliczne zawłaszczanie przyrody. Autorce nie chodzi o prostą wymianę nazw, lecz o zmianę procedur i uznanie autorstwa wiedzy poprzedzającej formalne opisy naukowe. Przykładem jest analiza eponimów i nazw rasistowskich. Zmiana nazwy może być etycznie słuszna, ale musi uwzględniać koszt informacyjny i stabilność systemu komunikacji między badaczami. ## Rozróżnienie między odkryciem a opisem naukowym Patricia Ononiwu Kaishian wskazuje na epistemologiczną pułapkę terminu „odkrycie”. Fakt, że gatunek został opisany naukowo jako nowy, nie oznacza, że wcześniej nikt go nie znał. Istnieje wyraźna różnica między formalnym opisem taksonomicznym a faktycznym poznaniem organizmu przez lokalne społeczności. Nauka często ignoruje wieki obserwacji rdzennych mieszkańców. Autorka przywołuje przykład *Laboulbenia lokonorum*. Nazwa ta ma ujawniać relację z ludnością Lokono, jednak sam epitet nie zastępuje sprawiedliwego dostępu do zasobów i uznania praw tych społeczności. ## Instytucjonalne asymetrie uwagi i materialność wiedzy Według autorki rozkład wiedzy naukowej nie odzwierciedla ważności organizmów, lecz interesy ekonomiczne. Dominacja fitopatologii sprawiła, że grzyby postrzegano głównie jako szkodniki. Instytucje kształtują obraz świata poprzez nierówną dystrybucję funduszy. Tematy uznane za prestiżowe otrzymują środki, co tworzy sprzężenie zwrotne i marginalizuje badania nad symbiozami czy saprotrofami. Ten mechanizm widać w historii Mary Elizabeth Banning. Jej praca pozostała niewidoczna nie przez brak wartości, lecz przez systemowe wykluczenie kobiet z formalnych struktur nauki. ## Podsumowanie Prawdziwa dojrzałość poznawcza wymaga przejścia od technokratycznego zarządzania danymi ku relacyjnej obecności w ekosystemie. Musimy przestać traktować biosferę wyłącznie jako zasób. Pozostaje pytanie: co z naszego człowieczeństwa utraciliśmy, zamieniając głęboką więź z miejscem na raporty z produktywności? Kluczem jest dostrzeżenie rytmów natury, których nie da się zmierzyć zegarem. --- Czy potrafimy jeszcze pytać o czas w sposób inny niż poprzez odczyt tarczy zegara lub kwartalny raport z produktywności? Być może prawdziwa dojrzałość poznawcza zaczyna się w momencie, gdy nauka przestaje traktować biosferę jako zasób, a zaczyna dostrzegać w niej nauczyciela rytmów, których nie da się zmierzyć, a jedynie współodczuwać. Pozostaje pytanie: co z naszego człowieczeństwa utraciliśmy, zamieniając ekologiczną obecność w miejsce na technokratyczne zarządzanie danymi? --- Słowa kluczowe: dekolonizacja mykologii, epistemologia relacyjna, Forest Euphoria, nomenklatura botaniczna, tradycyjna wiedza ekologiczna (TEK), Etuaptmumk, Plantationocene, Becoming Queer to Place, pluralizm epistemologiczny, metodologia zbieracka, desynchronizacja ekologiczna, asymetrie instytucjonalne, taksonomia a nomenklatura, wiedza usytuowana --- Fundacja Dobre Państwo · https://dobrepanstwo.org/szkatulka-kosztownosci/dekolonizacja-mykologii-epistemologia-relacyjna