Wprowadzenie
Gospodarka platformowa to laboratorium przyszłego ładu pracy, dekonstruujące mit o technologicznej rewolucji. W rzeczywistości to powrót do dawnych form wyzysku, gdzie algorytm zastępuje majstra, a elastyczność maskuje brak bezpieczeństwa. Artykuł analizuje mechanizmy transferu ryzyka, nowe formy oporu oraz nadchodzące regulacje prawne, które mają przywrócić podmiotowość pracownikom cyfrowym.
Gig economy: powrót do dziewiętnastowiecznych form pracy
Model platformowy to „bardzo stary nowy pomysł” – powrót do pracy na akord i chałupnictwa w cyfrowym wydaniu. Narzędzia są nowe, lecz logika pozostaje ta sama: degradacja pracownika do roli usługodawcy.
The Great Risk Shift: transfer ryzyka na wykonawcę
Kluczowym mechanizmem jest transfer ryzyka: korporacje oczyszczają bilanse, cedując koszty narzędzi, zdrowia i ubezpieczeń na jednostki. W tym modelu ryzyko egzystencjalne zostaje całkowicie sprywatyzowane.
Trzy logiki: konflikt rynku, technologii i ochrony pracy
Współczesną gospodarkę zleceń kształtuje starcie trzech sił: dążenia do minimalizacji kosztów, obywatelskiej walki o prawa socjalne oraz logiki automatyzacji, traktującej człowieka przedmiotowo.
Zarządzanie algorytmiczne: automatyzacja nadzoru i kar
Hasło „No boss” to zasłona dymna. Szef staje się bezosobowym systemem, który za pomocą powiadomień push i rankingów sprawuje pełną kontrolę organizacyjną nad wykonawcą.
OZZS WBREW: samoorganizacja kurierów w polskich realiach
Odpowiedzią na wyzysk jest OZZS WBREW. Związek walczy z podwójną opresją: fiskalnym rygorem przedsiębiorcy przy jednoczesnym braku ochrony należnej pracownikom etatowym.
Strategia Good Jobs: jakość pracy napędza zysk firmy
Strategia ta przeczy dogmatom rynkowym, uznając pracownika za kluczowe aktywo. Przykład Managed by Q pokazuje, że stabilne zatrudnienie i godne płace gwarantują wyższą rentowność niż model gigowy.
Francja vs. Izrael: dwa modele regulacji pracy cyfrowej
Francja stawia na model normatywny i przekwalifikowanie umów przez sądy. Izrael wybiera pragmatyzm, stosując m.in. status Employer of Record dla globalnych platform pracy zdalnej.
Niezależny wykonawca: fikcja autonomii w cieniu algorytmu
Analiza logiczna obnaża sprzeczność: platformy twierdzą, że nie sprawują kontroli, choć realnie zarządzają ceną i czasem pracy. Fikcja przedsiębiorczości służy jedynie optymalizacji kosztów.
Stop gap: praca platformowa jako technologia pomostowa
Kessler nazywa gig economy „technologią pomostową”. Ludzie wykonują mikrozadania (tzw. sztuczna sztuczna inteligencja), trenując algorytmy, które docelowo mają ich całkowicie zastąpić.
Dyrektywa unijna: domniemanie etatu i jawność algorytmów
Unijne prawo wprowadza domniemanie stosunku pracy. To platforma będzie musiała udowodnić, że nie sprawuje kontroli nad wykonawcą, co odwraca dotychczasowy, niekorzystny dla pracowników porządek.
Reforma PIP: nowe uprawnienia w ustalaniu stosunku pracy
W Polsce planowana reforma ma pozwolić Państwowej Inspekcji Pracy na ustalanie etatu decyzją administracyjną tam, gdzie warunki pracy odpowiadają definicji podporządkowania pracowniczego.
Kurier i parobek: prekaryjna ciągłość form wyzysku
Mimo nowych dekoracji, sytuacja kuriera i historycznego parobka jest uderzająco podobna: obaj cechują się niską pozycją negocjacyjną i całkowitą zależnością od silniejszego zleceniodawcy.
Rada Dialogu Społecznego: bezradność wobec prekariatu
RDS bywa krytykowana za skupienie na tradycyjnym modelu etatu. Systemowo wyklucza ona tych, którzy dla zleceniodawców są jedynie numerem NIP lub awatarem w aplikacji.
Fundacja Dobre Państwo: rzecznik naprawy relacji pracy
Fundacja Dobre Państwo działa na rzecz naprawy relacji pracy, promując prawo jako gwarant minimalnej przyzwoitości społecznej i wspierając nowoczesne inicjatywy legislacyjne.
Podsumowanie
W świecie algorytmów kluczowe jest pytanie: czy technologia wyzwoli nas, czy stworzy nowe formy zależności? Przyszłość pracy zależy od odrzucenia fikcji samozatrudnienia i uznania, że kontrola pociąga za sobą odpowiedzialność. Budowa sprawiedliwego ekosystemu cyfrowego wymaga, by innowacja szła w parze z godnością i bezpieczeństwem socjalnym, zamiast służyć wyłącznie optymalizacji kosztów kosztem człowieka.