Logika podmiotowości: człowiek jako motor rozwoju
Indie stoją przed fundamentalnym wyborem między dwiema logikami rozwoju. Pierwsza traktuje ludzi jako zasób demograficzny przeliczany na PKB, druga uznaje ich za podmioty dążące do godności i współdecydowania. Raghuram Rajan i Rohit Lamba przekonują, że sukces kraju zależy od „przejścia od mięśni do mózgu”. Oznacza to porzucenie marzeń o byciu „drugimi Chinami” na rzecz budowy unikalnego modelu gospodarki opartej na wiedzy. Czytelnik dowie się, dlaczego tradycyjne uprzemysłowienie nie jest już receptą na bogactwo i jak indyjska demokracja może stać się jej największym atutem gospodarczym.
Model azjatycki i krzywa uśmiechu: dlaczego przemysł to za mało?
Tradycyjny azjatycki paradygmat rozwoju, oparty na mobilizacji taniej siły roboczej w fabrykach, wyczerpał swoje możliwości. Powodem jest automatyzacja oraz zmiana struktury wartości, którą opisuje krzywa uśmiechu. W nowoczesnej gospodarce zyski uciekają z etapu produkcji (środek krzywej) w stronę projektowania, oprogramowania i brandingu (bieguny). Indie „wyskoczyły” z klasycznej trajektorii, przechodząc z rolnictwa bezpośrednio do usług, co zamiast defektu może stać się ich przewagą.
Prof. Elżbieta Mączyńska słusznie zauważa, że wskaźniki takie jak PKB maskują regres społeczny, ignorując jakość życia i trwałość rozwoju. Bez krytycznego namysłu nad tym, co mierzymy, Indie pozostaną uwięzione w logice księgowej, traktującej człowieka jedynie jako koszt pracy, a nie współtwórcę innowacji.
Kapitał ludzki i AI: od niedożywienia do gospodarki wiedzy
Budowa kapitału ludzkiego w Indiach napotyka dramatyczne bariery. Niedożywienie we wczesnym dzieciństwie powoduje nieodwracalne szkody poznawcze, a system edukacji często promuje naukę na pamięć zamiast krytycznego myślenia. W efekcie powstaje armia absolwentów z dyplomami, ale bez realnych kompetencji. Indie muszą wybrać własną drogę między modelem arabskim (rentierstwo), amerykańskim (indywidualne ryzyko) a europejskim (dobro wspólne).
Pojawienie się sztucznej inteligencji radykalizuje te wyzwania. AI jest dla Indii szansą na skokowy wzrost produktywności w usługach zaawansowanych, ale niesie ryzyko automatyzacji prostych prac biurowych. Aby wygrać, państwo musi przestać dotować montownie, a zacząć inwestować w ekosystem usług, gdzie człowiek nie konkuruje z maszyną, lecz ją nadzoruje i uzupełnia kreatywnością.
Demokracja liberalna i decentralizacja: fundamenty "Pierwszych Indii"
Rajan i Lamba dowodzą, że demokracja liberalna to dla Indii zasób funkcjonalny, a nie tylko etyczny. Pluralizm i wolność słowa są niezbędne do korygowania błędów władzy i generowania innowacji. Obecna polityka Indii zawiera jednak logiczną sprzeczność: próba łączenia protekcjonizmu i erozji instytucji demokratycznych z ambicją szybkiego wzbogacenia się jest niemożliwa do zrealizowania. Bez wolnych sądów i przejrzystości finansowania polityki, zaufanie międzynarodowe i soft power kraju zaczną kruszeć.
Kluczem do zarządzania subkontynentem jest decentralizacja – przekazanie realnej władzy samorządom lokalnym. Indie mogą również stać się globalnym liderem klimatycznym, projektując ambitne programy adaptacji. Choć krytycy wskazują na sukces Chin jako dowód, że autorytaryzm sprzyja innowacjom, autorzy odpowiadają: tylko demokracja zapewnia długofalową stabilność i zdolność do ciągłego uczenia się w świecie pełnym niepewności.
Podsumowanie: Breaking the Mould
Przyszłość Indii zależy od tego, czy odważą się one porzucić iluzję bycia „drugimi Chinami” i stworzą własną ścieżkę jako społeczeństwo argumentujące. Postulat przejścia od mięśni do mózgu wymaga radykalnych reform: od walki z głodem, przez naprawę sądownictwa, po decentralizację władzy. Czy Indie zdołają przekształcić swój demograficzny potencjał w kapitał ludzki, zanim ich społeczeństwo się zestarzeje? Odpowiedź na to pytanie zadecyduje o nowym układzie sił w globalnej gospodarce XXI wieku.