Wprowadzenie
Islam wymyka się prostym podziałom na religię rozumu czy serca; to przede wszystkim religia ucieleśniona, rytmiczna i wspólnotowa. Artykuł eksploruje tę wiarę nie jako zbiór abstrakcyjnych dogmatów, lecz jako żywą praktykę rzeźbiącą codzienność wiernego. Centralnym punktem jest koncepcja tauhid – absolutnej jedności Boga, która kształtuje teologię, prawo i etykę. Czytelnik pozna strukturę islamskiego rytuału, rolę aniołów, paradoks przeznaczenia oraz koraniczną wizję sprawiedliwości ostatecznej, która stanowi fundament muzułmańskiej moralności.
Etnografia rytuału: islam jako praktyka kulturowa
Z perspektywy etnograficznej islam to religia, która modli się tak, jak oddycha. Rytuał ma charakter totalny, ustanawiając porządek cielesny, czasowy i przestrzenny.
Pięć filarów: szkielet codziennej pobożności
Pięć filarów wiary, z modlitwą (salat) na czele, to codzienna praktyka stapiająca czas indywidualny z kosmicznym. Modlitwa, odmierzana ruchem słońca, jest fizyczną manifestacją posłuszeństwa wobec Stwórcy.
Tauhid: absolutna jedność jako rdzeń teologii
Fundamentem islamu jest tauhid – doktryna o absolutnej jedyności Boga. Wyklucza ona wszelkie formy politeizmu (szirk) oraz antropomorfizm, czyniąc Boga centrum porządkującym całą galaktykę wartości i prawa.
Bóg daleki i bliski: dialektyka transcendencji
Choć Bóg jest absolutnie transcendentny i nieporównywalny z niczym stworzonym, Koran opisuje Go jako istotę egzystencjalnie obecną – „bliższą człowiekowi niż jego żyła szyjna”.
Piękne imiona Boga budują etykę wierzącego
Tradycja 99 pięknych imion Boga (al-asmā’ al-ḥusnā) stanowi duchowy leksykon doskonałości. Poznając przymioty Boga, takie jak Miłosierdzie czy Sprawiedliwość, wierny otrzymuje wezwanie do ich naśladowania w relacjach społecznych.
Eschatologia gwarantuje boską sprawiedliwość
Wiara w życie pozagrobowe (al-akhira) jest niezbędna dla islamskiej koncepcji sprawiedliwości. Stanowi ona wymiar, w którym ziemskie rachunki krzywd zostaną ostatecznie wyrównane przez Boga Sprawiedliwego.
Sąd ostateczny: koraniczna wizja wskrzeszenia
Śmierć to próg prowadzący do stanu barzakh. Podczas Dnia Zmartwychwstania (Yawm al-Qiyāmah) człowiek stanie przed Bogiem w pełni swego fizycznego i duchowego istnienia, by zdać sprawę z każdego uczynku zapisanego w księgach czynów.
Aniołowie: pośrednicy w boskim porządku bytu
Aniołowie, stworzeni z nur (światła), są bytami całkowicie poddanymi woli Allaha. Pełnią role posłańców (Dżibril), skrybów ludzkich działań oraz strażników kosmicznego porządku, nie posiadając przy tym ludzkiej wolnej woli.
Iblis vs. Lucyfer: specyfika islamskiej demonologii
W islamie aniołowie nigdy się nie buntują. Iblis (Szatan) nie jest upadłym aniołem, lecz dżinnem, którego do nieposłuszeństwa popchnęła pycha. Podkreśla to absolutną czystość i posłuszeństwo natury anielskiej.
Al-qadar a wolna wola: paradoks przeznaczenia
Islam godzi boską wszechwiedzę z wolnością człowieka poprzez doktrynę kasb (nabywania czynów). Człowiek nie jest automatem; posiada wolną wolę, za której owoce ponosi pełną odpowiedzialność moralną.
Cztery filary al-qadar w doktrynie sunnickiej
Koncepcja al-qadar opiera się na czterech filarach: Bożej wiedzy, zapisie w Tablicy Chronionej, woli oraz akcie stwarzania. To uporządkowany zamysł, w którym ludzka autonomia realizuje się w ramach nakreślonych przez Stwórcę.
Koran: wieczne i niestworzone Słowo Boże
Koran posiada status ontologicznej stałości – jest dosłownym, niestworzonym Słowem Boga zesłanym w procesie tanzīl. Jako ostateczne objawienie, domaga się normatywnego traktowania i nie podlega historycznej reinterpretacji.
Tora i Ewangelia: islam wobec dawnych objawień
Muzułmanie uznają święte księgi poprzedników (Torę, Psalmy, Ewangelię), jednak wierzą, że ich pierwotny przekaz uległ zniekształceniu (tahrīf). Koran pełni rolę „pieczęci” przywracającej czysty monoteizm.
Koraniczna epistemologia: źródło norm i wartości
Księga kształtuje system wartości oparty na sprawiedliwości i pokorze. Wzywa do refleksji i używania rozumu (‘aql) w celu odczytywania znaków Boga w świecie, łącząc wiarę z intelektualnym wysiłkiem.
Podsumowanie
Islam zaprasza do refleksji nad tajemnicą istnienia, w której Bóg jest jednocześnie bliski i transcendentny. System ten, choć ontologicznie zamknięty, pozostaje dynamiczny w swoim przeżywaniu. Różnorodność ceremoniałów i głębia doktryny tauhid pokazują, że do Boga idzie się różnymi drogami, ale zawsze na kolanach serca. Świętość zaczyna się tam, gdzie szanujemy wierzących inaczej, uznając, że każdy, kto klęka przed Tajemnicą, uczestniczy w wspólnej ludzkiej aksjologii opartej na miłości i odpowiedzialności.