1. Iluzja AI: prymat autonomii nad użytecznością maszyn
Artykuł analizuje fundamentalny spór o kierunek rozwoju technologii: czy ma ona służyć autonomii maszyn, czy wzmacnianiu ludzkich możliwości. Iluzja AI to dążenie do stworzenia systemów zastępujących człowieka, gdzie staje się on jedynie „błędem w procesie”. Alternatywą jest machine usefulness – projektowanie maszyn jako narzędzi zwiększających ludzką sprawczość i kompetencje, a nie ich substytutów.
2. Automatyzacja so-so: niska wydajność niszczy miejsca pracy
Dominująca obecnie automatyzacja typu so-so (taka sobie) wypiera pracowników w zadaniach o niskiej wartości, nie generując jednak skoku produktywności. Taka innowacja niszczy miejsca pracy, ale nie tworzy nowych, dobrze płatnych ról, co prowadzi do gospodarczej stagnacji.
3. Wagon produktywności: iluzja powszechnego dobrobytu
Należy obalić mit wagonu produktywności, który zakłada, że wzrost wydajności automatycznie podnosi płace. Lokomotywa technologii może odjechać sama, jeśli nie zostanie sprzęgnięta z instytucjami dbającymi o sprawiedliwy podział zysków i udział pracowników w sukcesie.
4. Produktywność krańcowa: realny miernik wartości pracownika
Produktywność krańcowa to realny przyrost wartości wynikający z pracy dodatkowej osoby. Jeśli technologia czyni człowieka marginalnym dodatkiem do maszyn, popyt na pracę spada, a płace tkwią w miejscu, nawet gdy ogólne zyski korporacji gwałtownie rosną.
5. Wizja elit: monopol na kierunek innowacji technologicznych
Obecny kierunek innowacji to wizja elit, dla których „autonomia” jest hasłem do budowy renty z kapitału. Ten schemat selekcji sprawia, że fundusze płyną do projektów zastępujących ludzi, zamiast wzmacniać rzemiosło i współpracę.
6. Model reklamowy: algorytmiczna erozja debaty demokratycznej
Cyfrowy model reklamowy monetyzuje ludzką uwagę poprzez inwigilację. Algorytmy premiują treści polaryzujące i budzące gniew, co niszczy namysł niezbędny dla demokracji, zastępując go pętlą bodźca i reakcji.
7. Siły przeciwważne: społeczny hamulec technokratycznej władzy
Siły przeciwważne, takie jak związki zawodowe i prawo antymonopolowe, są niezbędne, by narzucić ograniczenia elitom technologicznym. To one stanowią system ABS, który sprawia, że innowacja nie staje się narzędziem wywłaszczenia.
8. Średniowieczne młyny: lekcja o monopolu i przymusie techniki
Historia średniowiecznych młynów uczy, że technika nie jest neutralna. Choć zwiększały wydajność, służyły wyłącznie panom feudalnym jako narzędzie monopolu, nie poprawiając losu 90% populacji pozbawionej praw do postępu.
9. Rewolucja przemysłowa: wiek wyzysku przed wzrostem płac
W rewolucji przemysłowej wzrost wydajności przyniósł powszechny dobrobyt dopiero po dekadach walki o reformy demokratyczne. Bez sił przeciwważnych maszyny służyły jedynie dyscyplinie fabrycznej i degradacji jakości życia robotników.
10. Scenariusze AI: między rynkowym monopolem a regulacją
Przyszłość AI waha się między monopolem korporacyjnym a przełomem instytucjonalnym. Kluczowe jest, czy organizacje przeprojektują pracę wokół nowych zadań, czy ograniczą się do cięcia kosztów, ryzykując destabilizację polityczną.
11. Komplementarność asymetryczna: dominacja maszyn
Współczesna komplementarność asymetryczna to pułapka: człowiek pozostaje w procesie, ale tylko po to, by odpowiadać za błędy systemu, nad którym nie ma realnej władzy ani prawa do audytu algorytmów.
12. Podatki i regulacje: wymuszanie użyteczności maszyn
Niezbędne są podatki od reklam cyfrowych oraz silne prawo konkurencji. To instrumenty, które mogą siłą zmienić system bodźców, zmuszając firmy do inwestowania w narzędzia wzmacniające kompetencje pracowników.
13. Oligarchia wizji: dyktat Doliny Krzemowej nad przyszłością
Oligarchia wizji kontroluje kapitał finansowy i narracyjny, narzucając światu przekonanie o nieuchronności automatyzacji. Przeciwwagą musi być pluralizm instytucjonalny, pozwalający testować różne ścieżki rozwoju.
14. Machine usefulness: filary nowego ładu technologicznego
Program machine usefulness opiera się na czterech filarach: zwiększaniu sprawczości ludzi, tworzeniu nowych zadań, dostarczaniu rzetelnej informacji oraz budowie otwartych platform współpracy zamiast systemów nadzoru.
15. Fałszywa teleologia: technologia to wybór, nie przeznaczenie
Należy odrzucić fałszywą teleologię: technologia nie ma własnych celów i nie prowadzi nas nieuchronnie do lepszego świata. W epoce algorytmów kluczowe staje się pytanie: czy technologia ma nas wzmacniać, czy kontrolować? Odpowiedź na nie zdecyduje o tym, czy przyszłość będzie manifestacją naszej kreatywności, czy jedynie echem naszych lęków. Postęp to nie przeznaczenie, lecz wynik instytucjonalnych wyborów.