Wprowadzenie
Artykuł analizuje koncepcję „spłaszczonego świata” Thomasa Friedmana w kontekście globalnych przemian technologicznych i kulturowych. Autor dekonstruuje siły spłaszczające świat, ukazując je jako system wzajemnie powiązanych mechanizmów. Teza głosi, że globalizacja ewoluuje w stronę radykalnego upowszechnienia dostępu do wiedzy i narzędzi. Kluczowe pytanie dotyczy warunków, w jakich technologiczna rewolucja może prowadzić do sprawiedliwego rozwoju, a nie tylko do pogłębienia nierówności.
Metafora Friedmana: globalne wyrównanie szans
Metafora Friedmana definiuje współczesny porządek jako „wyrównane pole gry”, gdzie bariery wejścia do globalnej gospodarki znikają. Netscape i protokoły sieciowe (TCP/IP, HTTP) stały się fundamentem tej łączności, tworząc uniwersalne medium dostępne dla każdego. Fizyczną magistralę handlu stworzyły światłowody – efekt nadinwestycji z czasów bańki internetowej, który drastycznie obniżył koszty przesyłu danych. Z kolei oprogramowanie workflow zintegrowało łańcuchy dostaw, pozwalając na modularną atomizację pracy i jej realizację w najbardziej efektywnych lokalizacjach.
Wiedza, polityka i potrójna konwergencja
Ruch open source zrewolucjonizował produkcję wiedzy, wprowadzając merytokrację w miejsce hierarchii. Zjawisko in-forming (wyszukiwarki) zdemokratyzowało dostęp do informacji, choć stworzyło nową formę rozproszonej kontroli. Współczesność kształtuje napięcie między wyobraźnią 11/9 (upadek muru i otwarcie) a 9/11 (era lęku i nowych murów). Silnikiem tych zmian jest potrójna konwergencja: zgranie technologii, horyzontalnych modeli zarządzania oraz wejście do gry trzech miliardów nowych uczestników z Chin, Indii i krajów Południa.
Ekonomia, AI i nowa elastyczność pracy
Teoria Della sugeruje, że integracja w łańcuchy dostaw minimalizuje ryzyko wojen, choć jest to korelacja probabilistyczna. Sukces w tym świecie zależy od reformy detalicznej – modernizacji edukacji, prawa i infrastruktury na poziomie mikro. Modele adaptacji są różne: Izrael stawia na innowacje i B+R, podczas gdy Francja wybiera rolę aktywnego regulatora. Obecnie sztuczna inteligencja automatyzuje proces in-forming, syntetyzując wiedzę, a platformy no-code i gig economy redefiniują rynek pracy, oferując ekstremalną elastyczność kosztem nowych wyzwań socjalnych.
Sprawiedliwa koordynacja: etyka w płaskim świecie
W nieustannie spłaszczającym się świecie pozostaje pytanie: czy technologia doprowadzi do prawdziwej równości, czy stworzy subtelne formy wykluczenia? Czy zdołamy zbudować mosty zamiast cyfrowych murów? Odpowiedź zależy od naszej zdolności do kształtowania narzędzi w służbie sprawiedliwości i solidarności. W epoce AI i pracy platformowej sprawiedliwa koordynacja wymaga nie tylko innowacji, ale i instytucjonalnych bezpieczników chroniących godność jednostki w globalnym strumieniu danych.