Wprowadzenie
Total Participation Management (TPM) to filozofia zarządzania stanowiąca bunt przeciwko instrumentalnemu traktowaniu człowieka w organizacji. Jej fundamenty leżą w paradygmacie humanistycznym, gdzie godność i wolność osoby są nienegocjowalne, a praca staje się przestrzenią rozwoju. TPM odrzuca technokratyczne optymalizacje na rzecz personalizmu, w którym człowiek jest celem, a nie środkiem. Artykuł wyjaśnia kluczowe zasady, narzędzia i konsekwencje tego rewolucyjnego podejścia do zarządzania.
TPM: humanizm i efektywność jako fundamenty
U podstaw TPM leży filozofia personalizmu, która postrzega osobę ludzką jako wartość nadrzędną. Koncepcja ta czerpie z myśli humanistycznej, teorii systemów i ekonomii wartości, stając w opozycji do neoliberalizmu. W przeciwieństwie do tradycyjnego zarządzania zasobami ludzkimi (HRM), które traktuje pracownika jako wymienny zasób, TPM widzi w nim podmiot zdolny do współtworzenia. Odrzuca również logikę Nowego Zarządzania Publicznego (NPM), skupionego na wskaźnikach, a nie na misji i realnym wpływie.
W tej perspektywie efektywność nie jest celem samym w sobie, lecz naturalnym skutkiem dobrze prowadzonego dialogu i transparentnej struktury. TPM nie pyta „jak być bardziej produktywnym?”, lecz „jak możesz bardziej uczestniczyć?”. To systemowa przepaść, która redefiniuje całą organizację.
TPM: partycypacja i ciągłe doskonalenie
TPM opiera się na konkretnych zasadach i narzędziach. Kluczowa jest pełna transparentność, w tym finansowa, która buduje zaufanie i uczy pracowników myślenia w kategoriach całej firmy. Cykliczne spotkania, tzw. „młyny”, służą wspólnej analizie wyników i planowaniu, a „liczby krytyczne” (critical numbers) pozwalają każdemu zrozumieć wpływ jego pracy na organizację. Rola menedżera zmienia się z kontrolera w trenera i facylitatora, który wspiera zespół w poszukiwaniu rozwiązań.
Rewolucyjnym narzędziem jest ocena 4π, która wykracza poza standardowy model 360°, włączając w proces oceny perspektywę rodziny i społeczności lokalnej. Podkreśla to, że człowiek jest integralną całością, a jego praca ma wymiar społeczny.
TPM: zmiana paradygmatu pracy i gospodarki
TPM odrzuca motywację opartą na systemie kar i nagród. Zamiast tego buduje zaangażowanie na motywacji wewnętrznej, co jest zgodne z psychologiczną teorią autodeterminacji. Zaspokaja ona fundamentalne potrzeby autonomii, kompetencji i relacyjności. Pracownicy, rozumiejąc sens swoich działań (sensemaking), stają się współodpowiedzialni za los firmy, tworząc „wspólnotę losu”. Prowadzi to do niskiej rotacji i wysokiej innowacyjności.
W szerszej skali, TPM jest odpowiedzią na wyzwania cywilizacyjne. Promuje model „kapitalizmu interesariuszy”, łagodzi nierówności przez współwłasność i buduje kapitał społeczny. Stanowi zmianę paradygmatu, przygotowując organizacje i pracowników na gospodarkę opartą na wiedzy, kreatywności i współpracy.
Podsumowanie
Total Participation Management łączy dorobek psychologii motywacji, teorii systemów i filozofii dobra wspólnego. Jest to próba odpowiedzi na kryzys sensu pracy i zaufania do instytucji, oferująca wizję, w której wolność i odpowiedzialność, efektywność i etyka nie stoją w sprzeczności, lecz tworzą spójną, żywą całość. Jak pisał Alvin Toffler: „Przyszłość nie jest czymś, co nadejdzie; przyszłość jest czymś, co wspólnie tworzymy”. TPM jest wcieleniem tego postulatu, czyniąc z uczestnictwa fundament nowej cywilizacji organizacyjnej.