Wprowadzenie
Projekt waluty BRICS nie jest próbą stworzenia „euro dla Globalnego Południa”, lecz systemową inżynierią nowej infrastruktury finansowej. Zamiast wspólnego banku centralnego, państwa bloku budują policentryczną sieć rozliczeń, w której dolar staje się tylko jedną z opcji. Artykuł analizuje, jak technologie cyfrowe i zasoby surowcowe mają przełamać monopol Zachodu, tworząc świat wielu „koryt” przepływu pieniądza.
Model BRICS: decentralizacja zamiast unii walutowej euro
W przeciwieństwie do strefy euro, BRICS odrzuca mrzonkę o jednolitej stopie procentowej. Projekt opiera się na decentralizacji i suwerenności monetarnej. Zamiast fizycznego pieniądza, powstaje system łączący waluty krajowe poprzez wspólne protokoły rozliczeniowe, co pozwala uniknąć politycznych kosztów pełnej unii walutowej.
Złoto: kotwica wartości jednostki rozrachunkowej Unit
Kluczowym modułem jest Unit – jednostka rozrachunkowa, której wartość w 40% zabezpiecza złoto, a w 60% koszyk walut BRICS+. Kruszec pozostaje w skarbcach narodowych, ale jest zintegrowany w cyfrowym rejestrze. Unit nie służy do płatności detalicznych, lecz jako stabilna miara wartości (numéraire) w kontraktach międzynarodowych.
Blockchain i CBDC: nowa architektura płatności
Fundamentem zmian są cyfrowe waluty banków centralnych (CBDC) oraz technologia rozproszonego rejestru (DLT). Pozwalają one na programowalność i natychmiastowy rozrachunek transakcji bez pośrednictwa zachodnich banków korespondencyjnych, co radykalnie skraca łańcuchy płatnicze.
BRICS+: demograficzna i surowcowa dominacja nad G7
Blok BRICS+ to blisko połowa ludności świata i ponad jedna trzecia globalnego PKB (PPP). Grupa kontroluje 44% wydobycia ropy i posiada niemal monopol na metale ziem rzadkich (ponad 70% zasobów). Ta masa krytyczna sprawia, że alternatywny system finansowy zyskuje realne, materialne zakotwiczenie.
Indie blokują hegemonię juana w rozliczeniach BRICS
Indie pełnią rolę strażnika równowagi, dbając o strategiczną autonomię. New Delhi stanowczo sprzeciwia się dominacji renminbi, promując użycie rupii. Dla Indii dedolaryzacja nie może oznaczać „yuanizacji” systemu, dlatego popierają one wyłącznie zrównoważone koszyki walutowe.
Rosja i Iran: systemy BRICS neutralizują zachodnie sankcje
Dla państw objętych restrykcjami, jak Rosja i Iran, nowe systemy to kwestia przetrwania. Pełnią one rolę laboratoriów stresu, testując odporność kanałów DLT na odcięcie od SWIFT. Jeśli te mechanizmy zadziałają, system waszyngtoński straci swoją najpotężniejszą broń – przymus ekonomiczny.
Strategia UE: obrona euro w obliczu fragmentacji dolara
Unia Europejska, choć powiązana z dolarem, dąży do autonomii monetarnej poprzez cyfrowe euro. Bruksela obawia się dominacji prywatnych gigantów z USA (Visa, PayPal) i traktuje własne CBDC jako narzędzie suwerenności w coraz bardziej sfragmentowanym świecie.
Prawo Kopernika-Greshama w erze walut cyfrowych
W nowym systemie pieniądz politycznie bezpieczny (odporny na sankcje) może wypierać pieniądz bardziej płynny, ale obarczony ryzykiem konfiskaty. Jeśli biznes uzna, że bezpieczeństwo aktywów jest warte wyższych kosztów transakcyjnych, dolar straci swoją naturalną przewagę.
System Unit: ryzyka polityczne i utrata suwerenności
Projekt niesie zagrożenia: brak transparentności w autorytarnych gospodarkach oraz ryzyko importu inflacji z niestabilnych krajów członkowskich. Przystąpienie do systemu Unit może oznaczać przeniesienie zależności z jednego hegemona na innego, którego praktyki budzą zastrzeżenia.
BRICS Bridge: koniec monopolu systemu SWIFT
Projekt BRICS Bridge buduje technologiczny most dla krajowych CBDC. Rozprasza on centra decyzyjne – każde państwo utrzymuje własny węzeł, co uniemożliwia jednostronne odcięcie uczestnika od globalnego krwiobiegu finansowego, kończąc erę monopolu SWIFT.
Handel surowcami: waluta BRICS wypiera dolara z giełd
Największym zagrożeniem dla dolara jest zmiana waluty fakturowania surowców. Jeśli ropa i gaz zaczną być wyceniane w Unicie lub walutach lokalnych, popyt na dolara gwałtownie spadnie, uderzając w sam rdzeń systemu petrodolara.
Wąż walutowy BRICS stabilizuje kursy członków
System ma działać jako wąż walutowy – sieć pasm kursowych wokół wspólnej jednostki. Stabilność mają zapewniać interwencje banków centralnych i pożyczki z Nowego Banku Rozwoju (NDB), co przypomina dawny Europejski System Walutowy w cyfrowym wydaniu.
ZEA i Iran: energetyczny fundament nowej waluty
Dołączenie Zjednoczonych Emiratów Arabskich i Iranu do BRICS+ domyka klamrę surowcową. Dzięki nim Unit zyskuje oparcie w realnych przepływach energii, co jest kluczowe dla zaufania rynkowego – waluta rezerwowa musi być używana w handlu masowym.
Kontrofensywa USA: obrona dolara przed Globalnym Południem
Waszyngton stoi przed dylematem: przyspieszyć prace nad cyfrowym dolarem, by utrzymać przewagę technologiczną, czy stosować agresywne sankcje. Nadmierna defensywa może jednak tylko przyspieszyć ucieczkę państw Południa do alternatywnych systemów.
Dedolaryzacja: długofalowa inżynieria nowego ładu
Dedolaryzacja to nie nagły przewrót, lecz maraton. To proces drążenia nowych koryt dla globalnego kapitału. Dolar pozostanie ważny, ale przestanie być jedynym punktem odniesienia, ustępując miejsca strukturze wielobiegunowej, projektowanej poza instytucjami Zachodu.
Podsumowanie
Dziś, gdy pieniądz staje się areną geopolitycznych zmagań, waluta BRICS jawi się nie tylko jako ekonomiczny instrument, ale i jako manifestacja dążenia do wielobiegunowego świata. Czy zdoła ona zakwestionować hegemonię dolara, czy pozostanie jedynie symbolem alternatywnej drogi? A może w świecie cyfrowych walut sama definicja dominacji ulegnie przewartościowaniu, a siła będzie tkwić w elastyczności i zdolności adaptacji?