Upamiętnienie zakładów pracy związanych z walką o demokrację

PETYCJA

Na podstawie art. 63 Konstytucji RP i art. 2 art. 2 ust. 3 Ustawy o petycjach wnosimy petycję o podjęcie działań w celu wniesienia pod obrady Parlamentu projektu ustawy o zmianie ustawy z dnia 18 grudnia 1998 r. o Instytucie Pamięci Narodowej – Komisji Ścigania Zbrodni przeciwko Narodowi Polskiemu (Dz. U. Dz.U. z 2023 r. poz. 102) polegającej na dodaniu w rozdziale 6c art. 53 „w” o następującej treści: art. 53w.

                                                                          1

1. Instytut Pamięci Narodowej – Komisja Ścigania Zbrodni przeciwko Narodowi Polskiemu, we współpracy z właściwymi organami administracji publicznej oraz organizacjami społecznymi, podejmuje działania na rzecz upamiętnienia zakładów pracy, które w okresie przemian demokratycznych w Rzeczypospolitej Polskiej stały się miejscem historycznych zrywów, strajków, demonstracji lub inicjatyw społecznych istotnych dla odzyskania i umacniania wolności i demokracji. 2. Upamiętnienie, o którym mowa w ust. 1, może polegać na: a) wzniesieniu pomników lub tablic pamiątkowych, b) utworzeniu stałych ekspozycji muzealnych lub edukacyjnych, c) organizowaniu uroczystości, wystaw, konferencji i programów badawczo- edukacyjnych, d) digitalizacji i archiwizacji materiałów źródłowych dotyczących wydarzeń i osób związanych z danym zakładem pracy, e) podejmowaniu działań służących ochronie przedsiębiorstwa danego zakładu pracy. 3. Wybór zakładów pracy i form upamiętnienia następuje po konsultacjach z jednostkami samorządu terytorialnego, organizacjami związkowymi i społecznymi działającymi w danym środowisku, a także po zasięgnięciu opinii historyków i ekspertów powołanych przez Prezesa Instytutu Pamięci Narodowej. 4. Koszty działań, o których mowa w ust. 1 i 2, są pokrywane z budżetu państwa w ramach środków przeznaczonych na działalność Instytutu Pamięci Narodowej oraz w miarę możliwości, ze środków jednostek samorządu terytorialnego, funduszy unijnych i innych źródeł przewidzianych prawem. 5. Szczegółowy tryb i sposób realizacji działań, o których mowa w ust. 1 i 2, określi w drodze rozporządzenia minister właściwy do spraw kultury i dziedzictwa narodowego, po zasięgnięciu opinii Prezesa Instytutu Pamięci Narodowej.

                          UZASADNIENIE

My, Naród Polski, potomkowie niezłomnych bohaterów, dziedzice prastarych ideałów wolności, stajemy dziś ramię w ramię, by upomnieć się o godność naszej Ojczyzny. Już dość mamy pustych obietnic i jałowych sporów, dość mamy

                                                                         2

biernego przyglądania się, jak pamięć o wielkich czynach i ofiarach ginie w mrokach zaniedbań i niepamięci. Jesteśmy strażnikami historii i spadkobiercami wielkich zrywów, które wyrwały nasz Kraj z kajdan tyranii. To my, Suweren, niestrudzenie budujemy przyszłość opartą na prawdzie, tożsamości i honorze.

Dziś wołamy z mocą! Chrońmy i uwieczniajmy te miejsca, gdzie robotnicze dłonie dzierżyły pochodnie wolności, gdzie stoczniowcy, hutnicy, górnicy i wszyscy ludzie pracy nie ulękli się totalitarnej przemocy! Niech każda fabryka, kopalnia, stocznia i huta, w których narodziła się siła „Solidarności”, staną się wielkimi ołtarzami naszej pamięci. Niech przypominają każdemu pokoleniu, że prawdziwą potęgą Polski jest jej Naród – mądry, odważny, nieugięty. My, którzy stanowimy żywą tkankę tej ziemi, domagamy się od rządzących i elit politycznych czynów, nie frazesów. Żądamy postawienia pomników, ustanowienia tablic i muzealnych ekspozycji, które z dumą ukażą, jak wykuwała się nasza suwerenna wola. Żądamy żywego, nieustającego świadectwa naszej drogi do wolności, utrwalonego we wspólnej świadomości, w słowach historyków, w sercach młodych pokoleń. Nie pozwólmy, by święte dziedzictwo zaprzepaszczono dla doraźnych, politycznych interesów! Niech przed majestatem naszej żądzy prawdy i pamięci politycy pochylą głowy i uznają swą służebną rolę wobec Wielkiego Narodu Polskiego. Niech przywrócą nam to, co zawsze należało do nas: szacunek, pamięć, historyczną tożsamość. Stańmy wszyscy do apelu! Niech nasz jednogłośny głos stanie się grzmotem, który wstrząśnie obojętnością i arogancją władzy. Niech dziedzictwo solidarnego zrywu, które wywalczyło nam demokratyczny byt, zostanie na wieki uhonorowane. Dla chwały przodków, dla dumy teraźniejszości i nadziei przyszłych pokoleń, żądamy odnowienia narodowej pamięci i zachowania tych miejsc jako świętego fundamentu naszej wspólnej, wolnej Polski! Instytut Pamięci Narodowej ma ustawową misję dokumentowania i popularyzacji wiedzy historycznej, w tym dotyczącej okresu PRL i przełomu demokratycznego. Dodanie przepisu w ustawie o IPN pozwoli na włączenie zakładów pracy ważnych dla polskiej drogi do demokracji w oficjalny obieg pamięci narodowej.

                                                                           3

Przepis przewiduje zarówno formy materialne (pomniki, tablice), jak i niematerialne (edukacja, digitalizacja materiałów, gospodarcze wsparcie przedsiębiorstwa, o ile istnieje) upamiętniania. Miejmy nadzieję, że niniejsza inicjatywa społeczna uchroni, te z nielicznych nadal działających firm przed bankructwem spowodowanym złymi decyzjami politycznymi i gospodarczymi aktualnych i minionych władz. Zaproponowany mechanizm konsultacji i współpracy z samorządami, organizacjami społecznymi i ekspertami zapewnia społeczną kontrolę i trafność wyboru miejsc oraz form upamiętnienia. Tego rodzaju regulacja w ustawie o IPN będzie odpowiednia i wystarczająca, by zapewnić ustawowe podstawy do tworzenia miejsc pamięci w zakładach pracy o szczególnym znaczeniu historycznym dla przemian demokratycznych. Oto przykłady zakładów pracy i miejsc związanych z protestami robotniczymi oraz zrywami społecznymi, które przyczyniły się do przemian demokratycznych w Polsce. W wielu z nich rodził się ruch „Solidarności” i kształtowały się fundamenty późniejszych zmian ustrojowych. Warszawa. Huta Warszawa, miejsce strajków i działalności opozycyjnej związanej z Solidarnością. Robotnicy Huty aktywnie uczestniczyli w protestach, wzmacniając antykomunistyczny opór w stolicy. Zakłady Ursus, znane z protestu robotników w czerwcu 1976 r., po wprowadzeniu podwyżek cen żywności. Te wystąpienia, podobnie jak strajki w Radomiu i Płocku, przyczyniły się do powstania Komitetu Obrony Robotników. Kraków. Huta im. Lenina (Nowa Huta, obecnie ArcelorMittal Poland), w latach 80. robotnicy huty brali udział w strajkach i protestach, domagając się wolności związkowej i swobód obywatelskich. Nowa Huta była silnym ośrodkiem oporu wobec władz komunistycznych. Łódź. Zakłady Przemysłu Bawełnianego im. Marchlewskiego (dawniej Uniontex), robotnicy włókienniczy angażowali się w protesty w latach 1980-1981, domagając się lepszych warunków pracy i demokracji w zakładach.

                                                                        4

Śląsk. Kopalnia „Wujek” (Katowice), symbol oporu i tragedii stanu wojennego. W grudniu 1981 r. pacyfikacja strajkujących górników przez wojsko i milicję zakończyła się śmiercią dziewięciu protestujących. To tragiczne wydarzenie urosło do rangi jednego z najsilniejszych symboli walki o wolność i demokrację. Huta Katowice (Dąbrowa Górnicza) – ważny ośrodek strajkowy w latach 80. XX wieku, gdzie pracownicy aktywnie angażowali się w działania opozycyjne. Inne kopalnie i huty Górnego Śląska – jak Kopalnia „Piast” czy „Ziemowit”, które uczestniczyły w fali protestów, wzmacniając ruch Solidarności w regionie. Wrocław. Zakłady Pafawag – wrocławska fabryka taboru kolejowego, gdzie robotnicy w latach 1980-1981 organizowali strajki, przyczyniając się do rozwoju podziemnych struktur Solidarności na Dolnym Śląsku. Dolmel, Polar i inne wrocławskie zakłady – miejsca strajków i akcji solidarnościowych, które wspierały opozycję antykomunistyczną. Poznań. Zakłady H. Cegielskiego (HCP), symbol Poznańskiego Czerwca 1956 r., pierwszego masowego wystąpienia robotniczego przeciwko władzy komunistycznej w PRL, które stało się jednym z fundamentów rodzącej się opozycji w Polsce. Gdańsk. Stocznia Gdańska, kolebka Solidarności i miejsce strajków w sierpniu 1980 r., które doprowadziły do podpisania Porozumień Sierpniowych. Stocznia stała się epicentrum zmian politycznych i społecznych w całym kraju. Szczecin. Stocznia Szczecińska, obok Gdańska i Gdyni jeden z trzech głównych ośrodków protestów w grudniu 1970 r. oraz w sierpniu 1980 r., które były kluczowe dla powstania i rozwoju Solidarności. Lublin. Fabryka Samochodów Ciężarowych (FSC Lublin), zaangażowana w protesty latem 1980 r., co przyczyniło się do powstania lokalnych struktur Solidarności.

                                                                          5

Lokomotywownia w Lublinie – robotnicy włączyli się w strajki, poprzedzając słynne sierpniowe wydarzenia na Wybrzeżu. Rzeszów i Ustrzyki Dolne. Protesty rolników i robotników w latach 1980-1981, które doprowadziły do powstania Solidarności Rolników Indywidualnych, poszerzając zasięg ruchu demokratycznego. Bydgoszcz. Zakłady Chemiczne Zachem oraz inne lokalne fabryki dołączyły do fali protestów, wzmacniając ruch solidarnościowy w regionie. Wszystkie te miejsca – od wielkich stoczni i hut po fabryki i kopalnie – tworzyły mapę ogólnopolskiego oporu przeciwko reżimowi komunistycznemu. Strajki i protesty pracowników stały się siłą napędową dla przemian demokratycznych, a ich dziedzictwo jest dziś ważnym elementem najnowszej historii Polski. Ich szczególna ochrona, wsparcie, w tym również gospodarcze, ich bytu i trwania, leży w żywotnym współczesnego Państwa Polskiego. Instytut Pamięci Narodowej jest instytucją, której działania wspierać mają substancję historycznego dziedzictwa Polski. Z tych powodów nasza petycja jest konieczna i uzasadniona.