Wprowadzenie
Hermeneutyka logiczna to metoda rzetelnej interpretacji tekstów filozoficznych poprzez ich formalizację. Pozwala ona na usunięcie wieloznaczności i odkrycie logicznego szkieletu myśli, przekształcając intuicyjne wywody w testowalne struktury. Czytelnik dowie się, jak ontologia sytuacji Bogusława Wolniewicza redefiniuje rozumienie rzeczywistości oraz w jaki sposób rygor logiczny może współistnieć z tradycją hermeneutyczną Diltheya, Gadamera i Ricoeura.
Hermeneutyka logiczna i słowniki translacyjne
Proces interpretacji zaczyna się od transkrypcji, czyli oczyszczenia tekstu z niedoskonałości logicznych i uzupełnienia argumentów z przemilczanymi przesłankami. Następnie, za pomocą słowników translacyjnych, dokonuje się przekładu terminów na język systemu T. Kluczowa jest tu atomizacja – przekładowi podlegają komponenty tez, co zapobiega deformacji sensu.
Metoda ta bazuje na logice niefregowskiej Romana Suszki. W tym ujęciu zdania nie są jedynie nośnikami prawdy lub fałszu, lecz odsyłają do konkretnych sytuacji w rzeczywistości. Poprawność takiego przekładu weryfikują konkordancje logiczne oraz kryteria prostoty, naturalności i oszczędności słownika. Im mniej nowych dystynkcji wymaga interpretacja, tym jest ona efektywniejsza.
Sytuacja elementarna i algebraiczna struktura rzeczywistości
Fundamentem systemu jest sytuacja elementarna (E-sytuacja). To najmniejszy fragment rzeczywistości, który gwarantuje prawdziwość danego zdania. Zbiór wszystkich możliwych sytuacji tworzy kratę zupełną – uporządkowaną strukturę, w której relacja zawierania określa logiczne powiązania między faktami. Dzięki aksjomatom dystrybutywności, ontologia ta zawiera w sobie logikę klasyczną jako przypadek szczególny.
Wolniewicz konfrontuje swoją wizję z semantyką Tarskiego i Kripkego. O ile u Kripkego punktem wyjścia są światy możliwe, o tyle u Wolniewicza pierwotne są sytuacje, a światy to jedynie ich maksymalne, niesprzeczne zbiory. Podejście to różni się także od semantyki Barwise’a i Perry’ego, która choć operuje pojęciem sytuacji, odrzuca rygorystyczne zasady logicznej rozdzielności na rzecz pragmatyzmu.
Modele świata a tradycja hermeneutyczna
Teoria pozwala precyzyjnie opisać różne systemy ontologiczne. Monizm absolutny redukuje rzeczywistość do jednego, koniecznego świata, podczas gdy determinizm Laplace'a zakłada wielość scenariuszy całkowicie zależnych od stanu początkowego. Z kolei atomizm Hume'a postuluje autonomiczną niezależność sytuacji, co Wittgenstein rozwija w ideę dowolnej kombinowalności faktów elementarnych.
W dialogu z klasykami, Wolniewicz traktuje hermeneutykę Diltheya i Gadamera jako fazę wstępną, przygotowującą grunt pod formalną analizę. Najsilniejszym sojusznikiem okazuje się Paul Ricoeur. Jego koncepcja dystansacji i autonomii tekstu stanowi naturalne rusztowanie dla procedur Wolniewicza. Dzięki temu tekst może być badany jako byt niezależny od intencji autora, a jego wieloznaczność zostaje ujęta w rygory lokalnych struktur logicznych.
Podsumowanie
Hermeneutyka logiczna Bogusława Wolniewicza udowadnia, że formalizacja nie musi oznaczać redukcjonizmu. Poprzez precyzyjne narzędzia, takie jak E-sytuacje i słowniki translacyjne, badacz zyskuje możliwość obiektywnego porównywania interpretacji. Czy jednak logiczny przekład jest w stanie wyczerpać sens filozofii? Być może, zgodnie z myślą Wittgensteina, granice języka wyznaczają granice naszego świata, a rygor logiki jest najlepszym sposobem, by te granice rzetelnie opisać.