SFC vs. równowaga ogólna: prymat realizmu bilansowego
Współczesna makroekonomia często opiera się na abstrakcyjnych modelach równowagi, które ignorują realne przepływy finansowe. Paradygmat Stock-Flow Consistent (SFC), rozwijany przez Wynne’a Godleya i Marca Lavoie’a, proponuje radykalne przesunięcie: zamiast teoretycznych założeń, punktem wyjścia staje się logika rachunkowości sektorowej. Artykuł ten wyjaśnia, jak modele SFC demistyfikują rolę kredytu i pieniądza, służąc jako precyzyjne narzędzie strategicznego przewidywania. Czytelnik dowie się, dlaczego systemowa spójność zasobów i przepływów jest kluczem do zrozumienia kryzysów i dlaczego pieniądz oraz kredyt stanowią temporalne medium koordynacji planów gospodarczych w czasie.
Wodoszczelność bilansów i koniec mitu neutralności pieniądza
Fundamentem SFC jest zasada wodoszczelności (watertight): każde aktywo finansowe w systemie jest jednocześnie czyimś zobowiązaniem, a suma sald wszystkich sektorów musi zawsze wynosić zero. Ta żelazna tożsamość bilansowa sprawia, że powszechna nadwyżka finansowa wszystkich sektorów jednocześnie jest logicznie niemożliwa. Jeśli sektor prywatny oszczędza, inny sektor – rządowy lub zagraniczny – musi generować deficyt.
SFC obala mit o neutralności kredytu i egzogeniczności pieniądza. Kredyt nie jest pasywnym rurociągiem dla oszczędności, lecz aktem kreacji nowych roszczeń. Pieniądz z kolei ma charakter endogeniczny – jego podaż dostosowuje się do popytu na kredyt, a bank centralny zarządza jego ceną (stopą procentową), a nie objętością. W tej optyce pieniądz i kredyt to narzędzia kotwiczące przyszłe oczekiwania w teraźniejszości bilansów.
Od modelu REG do DIS: mechanizmy redystrybucji i inflacji
Sekwencja modeli SFC odsłania strukturę globalnego układu. Model REG wyjaśnia problem podwójnego deficytu: w unii walutowej ujemne saldo handlowe regionu musi być kompensowane transferami fiskalnymi, by uniknąć niewypłacalności. Model OPEN demaskuje instytucjonalną niekompletność systemów walutowych o stałym kursie, gdzie rezygnacja z dostosowań kursowych wymusza gwałtowne reakcje w obwodach fiskalnych państwa.
Model INSOUT wprowadza hierarchię pieniądza, ukazując banki komercyjne jako aktywnych graczy kreujących depozyty pod wymogi kapitałowe. Z kolei model BMWK dowodzi, że stopa procentowa nie reguluje tylko dochodu, ale redystrybuuje go między pracę a kapitał rentierski. W modelu DIS inflacja przestaje być zjawiskiem czysto monetarnym, stając się efektem konfliktu o podział dochodu, gdzie zapasy pełnią funkcję bufora dla nierównowagi między produkcją a popytem.
Europa, USA i świat arabski: analiza nierównowagi w strategii biznesu
Logika SFC manifestuje się różnie w zależności od kontekstu kulturowego. W Europie ordoliberalny etos oszczędności zderza się z matematyczną koniecznością długu u partnerów handlowych. W USA status dolara pozwala wypychać logikę kompensacji na zewnątrz, a w świecie arabskim religijne normy dotyczące długu wymuszają stosowanie kontraktów udziałowych, które jednak wciąż muszą spełniać rygor spójności zasobowo-przepływowej.
Dla globalnego biznesu kluczowe jest ujęcie dochodu Haiga-Simonsa, które włącza zyski kapitałowe i wpływ inflacji do oceny bogactwa. SFC pozwala na wczesne ostrzeganie przed kryzysami poprzez identyfikację momentów, w których zadłużenie sektora prywatnego odrywa się od realnej zdolności do generowania dochodu. W przyszłości sztuczna inteligencja może zautomatyzować modelowanie strukturalne, weryfikując scenariusze biznesowe pod kątem ich bilansowej dopuszczalności wewnątrz "wodoszczelnej" macierzy.
Podsumowanie
Paradygmat SFC to coś więcej niż analityka; to gramatyka dyskursu publicznego, która bezlitośnie oddziela programy polityczne możliwe od tych, które są jedynie performatywną sprzecznością. W tej skomplikowanej grze bilansów i przepływów, gdzie każdy zysk jest czyjąś stratą, a każda stabilność ukrywa nierównowagę, modele te stają się lustrem naszej kolektywnej gospodarki. Czy jesteśmy gotowi spojrzeć w to lustro i zaakceptować, że w zamkniętym systemie finansowym nie wszyscy mogą być jednocześnie wierzycielami netto?