Przestrzenna teoria kapitalizmu: ucieczka przed kryzysem
Kacper Pobłocki w książce „Kapitalizm. Historia krótkiego trwania” proponuje intelektualną woltę: porzucenie chronologii na rzecz mapy. Przestrzenna teoria kapitalizmu definiuje system nie jako epokę, lecz jako relacyjną sieć władzy, pracy i pieniądza. Przestrzeń nie jest tu neutralnym tłem, lecz produktem procesów społecznych.
Globalna historia: demontaż mitu europejskiego postępu
Autor dokonuje demontażu mitu europejskiego postępu, odrzucając Zachód jako uniwersalny wzorzec rozwoju. Historia nie jest liniową drabiną, lecz splątanym krzewem, w którym nowoczesność współistnieje z formami uznawanymi za archaiczne.
Mapy współczesności: nowa geografia globalnych powiązań
Pobłocki kreśli nowe mapy współczesności, na których warszawski Mordor i karaibskie plantacje leżą na tej samej płaszczyźnie wyzysku. To geografia węzłów i przepływów, która unieważnia tradycyjne granice państwowe.
Globalny materializm: fizyczne granice akumulacji
Globalny materializm kotwiczy analizę w twardych relacjach między ludźmi, pracą i miejscem. Podważa on suwerenność państwa narodowego, ukazując, że logika kapitału od dawna przekracza polityczne ramy.
Ziemia jako towar fikcyjny: rynkowa iluzja zasobów
Ziemia to towar fikcyjny – element przyrody włączony w rynek, mimo że nie powstał w celu sprzedaży. Jej utowarowienie generuje fundamentalną niestabilność systemu, który traktuje biosferę jako zasób do eksploatacji.
Urbanizacja kapitału: przekształcanie miast w zysk
Proces urbanizacji kapitału zmienił miasta w gigantyczne rynki nieruchomości. Spekulacja wartością przestrzeni pozwala generować zysk oderwany od realnej produkcji, co stało się nowym silnikiem akumulacji.
Widmowe akry: ekologiczny fundament brytyjskiej potęgi
Wzrost gospodarczy oparto na widmowych akrach – zasobach Nowego Świata i paliwach kopalnych. To one pozwoliły Europie przełamać bariery ekologiczne i stworzyć iluzję nieskończonego wzrostu.
Utowarowienie pracy: rynkowa dyscyplina ludzkiej energii
Utowarowienie pracy zmienia egzystencjalny wyraz życia w wymienny atut. Skutkiem jest totalna alienacja: praca zostaje odarta ze wspólnoty i sensu, stając się jedynie źródłem wartości ekonomicznej.
Praca najemna: militarny rodowód dyscypliny rynkowej
Pobłocki dowodzi, że praca najemna ma militarny rodowód. Pierwszymi pracownikami byli żołnierze, a koszary dostarczyły matrycy dla fabrycznej dyscypliny, punktualności i bezwzględnego posłuszeństwa.
Utowarowienie czasu: rynkowa kolonizacja życia
System dokonuje utowarowienia czasu, tworząc „poszarpaną temporalność”. Ludzie ubodzy żyją w niepewności jutra, podczas gdy elity akumulują czas i przyszłość, zamieniając nadzieję w instrument finansowy.
Pieniądz: instytucja społeczna i narzędzie władzy
Pieniądz to instytucja społeczna i krucha umowa, a nie tylko środek wymiany. W kapitalizmie służy jako narzędzie władzy i długu, pozwalające na „upłynnianie” rzeczywistości i pożeranie przyszłości.
Ekonomia jako ideologia: naukowe narzędzie panowania
Współczesna ekonomia działa jako ideologia elit. Skomplikowany język finansów to kod dostępu, który utrzymuje społeczeństwo w systemowym analfabetyzmie, maskując mechanizmy wywłaszczenia.
Państwo: polityczny fundament systemu pieniężnego
To państwo jest fundamentem systemu, a nie jego przeciwnikiem. Od czasów Mieszka I kontrola nad monetą służyła mapowaniu terytorium władzy i włączaniu jednostek w poczet dłużników.
Przesunięcia czasowo-przestrzenne: odraczanie kryzysu
Kapitalizm radzi sobie z kryzysami poprzez przesunięcia czasowo-przestrzenne. Finansjalizacja pozwala odkotwiczyć kapitał od realnych społeczeństw i przenosić napięcia w nowe rejony globalnej mapy.
Wspólnota ponadnarodowa: alternatywa dla państw narodowych
Autor postuluje budowę wspólnoty ponadnarodowej, opartej na sieciach wzajemności i wspólnym interesie reprodukcyjnym. Zamiast granic, mapa przyszłości powinna wskazywać węzły współpracy w zakresie energii, opieki i wiedzy.
Prawdziwa ekonomia to oikos-nomos – zasady gospodarowania wspólnym domem, którym jest planeta. Musimy odrzucić fałszywe ramy narodowe, by odzyskać pracę i zasoby dla społeczeństwa, tworząc system modularny i antyimperialny.